KRONOLOJİK KEŞİF
Tarih Atlası
Olayları zamanın akışı içinde keşfedin.
Bir dönüm noktasından, onu şekillendiren dünyaya geçin.
Çağ sınırları bu sitede kullanılan geleneksel bir çerçevedir; bölgelere göre farklılaşır. Olaylar başlangıç tarihlerine göre sıralanır. Yaklaşık tarihler kesin bir yılı ifade etmez.
Yazıdan önce
Tarih Öncesi
Doğu Afrika
İlk taş aletler
Lomekwi'de bulunan yontulmuş taşlar, bilinen en eski alet yapımı geleneğini temsil eder; teknolojinin doğuşu Homo cinsinden bile öncesine uzanır.
Uygarlıkları keşfet →Afrika ve Avrasya
Ateşin evcilleştirilmesi
Wonderwerk Mağarası’nda yaklaşık bir milyon yıl öncesine ait ateş izleri bulunur. Ateşin düzenli ve kontrollü kullanımının ne zaman yaygınlaştığı tartışılmaktadır.
Uygarlıkları keşfet →Afrika Boynuzu
Homo sapiens'in Afrika'dan çıkışı
Günümüzde Afrika dışında yaşayan insanların atalarının önemli bir kısmıyla ilişkilendirilen büyük yayılma dalgaları. Daha erken göçlere ait kanıtlar da vardır.
Uygarlıkları keşfet →Güney Fransa
Lascaux mağara resimleri
Sembolik düşüncenin ve figüratif sanatın en etkileyici erken kanıtlarından biri, boğa ve at figürleriyle bezeli.
Uygarlıkları keşfet →Bereketli Hilal
Tarım Devrimi
Avcı-toplayıcılıktan yerleşik tarıma geçiş; köylerin, mülkiyetin ve nüfus artışının önünü açtı.
Uygarlıkları keşfet →Anadolu
Göbeklitepe
Çanak Çömleksiz Neolitik dönemde inşa edilen anıtsal yapılar, avcı-toplayıcı toplulukların törenleri ve yerleşik yaşama geçiş üzerine önemli kanıtlar sunar.
Uygarlıkları keşfet →Kaynak: UNESCO ↗Mezopotamya
Tekerleğin icadı
Önce çömlekçi çarkı, ardından taşımacılıkta; basit ama ulaşımı kalıcı biçimde değiştiren bir mekanizma.
Uygarlıkları keşfet →
Uruk, Sümer
Çivi yazısı
Bilinen ilk yazı sistemi; tarihin "yazılı" dönemi geleneksel olarak bu icatla başlatılır.
Sümer Şehir Devletleri →Mısır
Giza Piramitleri
Firavun Hufu için inşa edilen Büyük Piramit, yaklaşık 3800 yıl boyunca insan yapımı en yüksek yapı unvanını taşıdı.
Antik Mısır →Babil
Hammurabi Kanunları
Bilinen en eski geniş kapsamlı yazılı hukuk metinlerinden biri; "kısasa kısas" ilkesiyle tanınır.
Dönemin diğer maddeleri →Hitit – Mısır, Anadolu
Kadeş Antlaşması
Mısır ile Hititler arasında yapılan, metni günümüze ulaşan en eski uluslararası barış antlaşmalarından biri.
Hitit İmparatorluğu →Yunanistan
Atina demokrasisi
Kleisthenes'in reformlarıyla, doğrudan demokrasinin ilk kurumsal denemesi hayata geçti.
Dönemin diğer maddeleri →Makedonya'dan Hindistan'a
Büyük İskender'in fetihleri
On yıl içinde bilinen dünyanın büyük bölümü birleşti; Helenistik çağın kültürel karışımı başladı.
Büyük İskender →Roma
Roma İmparatorluğu'nun kuruluşu
Augustus'un ilk imparator ilan edilmesiyle Cumhuriyet'ten İmparatorluğa geçiş tamamlandı.
Roma İmparatorluğu →İtalya
Roma'nın Batı'da çöküşü
Son Batı Roma imparatorunun tahttan indirilmesi; geleneksel olarak Orta Çağ'ın simgesel başlangıcı sayılır.
Roma İmparatorluğu →
Konstantinopolis
Ayasofya'nın inşası
İmparator I. Justinianus'un yaptırdığı yapı, o dönemin en büyük kubbeli anıtıydı.
Bizans İmparatorluğu →Arabistan
İslam'ın doğuşu ve yayılışı
Bir yüzyıl içinde İber Yarımadası'ndan Hindistan sınırına uzanan geniş bir medeniyet alanı doğdu.
İslam →Bağdat
Beytü'l-Hikme
Abbasi Bağdat’ındaki kitap ve çeviri faaliyetleriyle ilişkilendirilen kurum; daha geniş bilimsel üretim ve tercüme geleneğinin bir parçası.
Dönemin diğer maddeleri →Anadolu
Malazgirt Zaferi
Büyük Selçuklu Devleti'nin Bizans'ı yenilgiye uğratması, Anadolu'nun Türkleşmesinin kapısını araladı.
Malazgirt Savaşı →Orta Asya
Cengiz Han ve Moğol İmparatorluğu
Tarihin en büyük kesintisiz kara imparatorluğunun kuruluşu; Asya ve Avrupa'nın ticaret yollarını yeniden şekillendirdi.
Moğol İmparatorluğu →Avrupa ve Asya
Kara Veba
Avrupa nüfusunun üçte birini yok eden veba salgını, feodal düzeni kökünden sarstı.
Dönemin diğer maddeleri →Mainz
Gutenberg matbaası
Avrupa’da hareketli metal harflerle baskının gelişmesi, kitap üretimini dönüştürdü. Doğu Asya’da daha eski baskı ve hareketli harf gelenekleri bulunuyordu.
Matbaanın İcadı →Kaynak: Gutenberg Müzesi ↗
İstanbul
İstanbul'un Fethi
II. Mehmed'in Bizans başkentini fethiyle Orta Çağ simgesel olarak kapanır, Osmanlı'nın yükselişi başlar.
Dönemin diğer maddeleri →İtalya
Rönesans'ın doruğu
Floransa ve Roma'da sanat, bilim ve hümanizmin yeniden doğuşu yaşandı.
Dönemin diğer maddeleri →Amerika kıtaları
Kolomb'un Atlantik seferi
1492 seferi, Avrupa ile Amerika arasında sürekli temas ve sömürgeleşmenin yeni bir dönemini başlattı; kıta zaten yerli toplumların yurduydu.
Dönemin diğer maddeleri →Wittenberg
Reform hareketi
Martin Luther'in 95 tezi, Katolik Kilisesi'nin birliğini kalıcı biçimde böldü.
Dönemin diğer maddeleri →Osmanlı İmparatorluğu
Kanuni Sultan Süleyman dönemi
Osmanlı'nın toprak, hukuk ve kültürde zirveye ulaştığı, Avrupa'da "Muhteşem Yüzyıl" olarak anılan dönem.
Dönemin diğer maddeleri →Avrupa
Bilimsel Devrim
Kopernik'ten Newton'a; evrenin matematiksel yasalarla açıklanabileceği fikri yerleşti.
Bilimsel Devrim →Fransa, İskoçya
Aydınlanma Çağı
Voltaire, Rousseau ve Kant'ın akıl ve bireysel özgürlük vurgusu, modern siyasi düşüncenin temelini attı.
Aydınlanma Felsefesi →İngiltere'den dünyaya
Sanayi Devrimi
Buhar gücü ve fabrika üretimi, insanlık tarihinin en hızlı ekonomik dönüşümünü tetikledi.
Sanayi Devrimi →Kaynak: Science Museum Group ↗
Fransa
Fransız Devrimi
"Özgürlük, eşitlik, kardeşlik" ilkesiyle monarşiyi devirip modern cumhuriyetçiliğin sembolü oldu.
Fransız Devrimi →Osmanlı İmparatorluğu
Tanzimat Fermanı
Osmanlı'da hukuk, eğitim ve yönetimde modernleşme sürecinin resmî başlangıcı.
Tanzimat Fermanı →Küresel
I. Dünya Savaşı
Osmanlı, Rus, Avusturya-Macaristan ve Alman imparatorluklarının çöküşüyle sonuçlanan ilk küresel savaş.
I. Dünya Savaşı →Ankara
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu
Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde, Osmanlı'nın ardından kurulan laik ulus devlet.
Türkiye Cumhuriyeti →ABD merkezli, küresel
Büyük Buhran
Wall Street çöküşüyle başlayan, on yıl süren küresel ekonomik kriz.
Dönemin diğer maddeleri →Küresel
II. Dünya Savaşı ve Holokost
Tarihin en yıkıcı çatışması; tahminen 70-85 milyon insan hayatını kaybetti.
II. Dünya Savaşı →
San Francisco
Birleşmiş Milletler'in kuruluşu
II. Dünya Savaşı’nın ardından uluslararası barışı ve güvenliği korumak amacıyla kuruldu; BM Şartı 24 Ekim 1945’te yürürlüğe girdi.
Dönemin diğer maddeleri →Afrika ve Asya
Sömürgesizleşme dalgası
Onlarca ülke Avrupalı imparatorluklardan bağımsızlığını kazandı.
Dönemin diğer maddeleri →Berlin
Berlin Duvarı'nın örülmesi
Batı Berlin’i Doğu Berlin ve çevresindeki Doğu Almanya’dan ayıran sınır sistemi, Soğuk Savaş’ın başlıca simgelerinden biri oldu.
Soğuk Savaş →Apollo 11
Ay'a iniş
Neil Armstrong ve Buzz Aldrin'in Ay yüzeyine attığı ilk insan adımı.
Dönemin diğer maddeleri →ABD
ARPANET
Paket anahtarlamalı öncü ağlardan biri. İlk bağlantılar 1969’da kuruldu; internetin gelişmesinde önemli bir rol oynadı.
Dönemin diğer maddeleri →Berlin
Berlin Duvarı'nın yıkılışı
Soğuk Savaş'ın fiilen sona erişinin simgesi haline geldi.
Soğuk Savaş →Moskova
Sovyetler Birliği'nin dağılması
İki kutuplu dünya düzeninin resmen sona ermesi.
Sovyetler Birliği →Küresel
World Wide Web'in yaygınlaşması
Tim Berners-Lee’nin CERN’de 1989’da önerdiği Web, 1991’de kurum dışına açıldı. CERN’in yazılımı 1993’te kamuya sunması yaygınlaşmasını hızlandırdı.
Dönemin diğer maddeleri →Kaynak: CERN ↗New York, Washington
11 Eylül saldırıları
Küresel güvenlik politikalarını ve jeopolitiği yeniden şekillendiren terör saldırıları.
Dönemin diğer maddeleri →ABD
iPhone'un piyasaya sürülmesi
Akıllı telefonun kitleselleşmesi, iletişim ve bilgiye erişimi cepte taşınabilir hale getirdi.
Dönemin diğer maddeleri →Orta Doğu, Kuzey Afrika
Arap Baharı
Sosyal medya destekli halk hareketleri, bölgesel siyasi dengeleri sarstı.
Dönemin diğer maddeleri →Paris
Paris İklim Anlaşması
Küresel ısınmayı sınırlamak için 190'dan fazla ülkenin imzaladığı anlaşma.
Dönemin diğer maddeleri →Küresel
COVID-19 pandemisi
Yüzyılın en büyük halk sağlığı krizi; ekonomiyi ve gündelik hayatı durma noktasına getirdi.
Dönemin diğer maddeleri →Küresel
Üretken yapay zekânın yükselişi
Büyük dil modellerinin yaygınlaşması, bilgiyle etkileşim biçimini yeniden tanımlıyor.
Dönemin diğer maddeleri →