Song Hanedanı

Genel Bakış

Song Hanedanı (960-1279), Çin'i yaklaşık üç yüzyıl boyunca yöneten ve ekonomik, teknolojik ve kültürel gelişmeleriyle tanınan hanedandır. Columbia Üniversitesi'nin Asia for Educators programı Song dönemini işlediği modülüne "MS 1000'de Çin: Dünyanın En Gelişmiş Toplumu" başlığını verir. Hanedan iki döneme ayrılır: başkenti kuzeyde Kaifeng olan Kuzey Song (960-1126) ve kuzeyin Jurchenlere kaybedilmesinden sonra başkenti güneyde Hangzhou olan Güney Song (1127-1279). Columbia'ya göre Çin bu dönemde Doğu Asya'nın ekonomik güç merkezi ve açık ara en kalabalık ülkesiydi; ancak askeri bakımdan baskın değildi ve çok devletli bir düzene uyum sağlamak zorundaydı. Bu çelişki, yani ekonomik ve kültürel parlaklıkla askeri kırılganlığın bir arada bulunması, Song tarihinin ana temasıdır. Song'dan önce [[tang|Tang Hanedanı]] vardı; Song'u ise [[mogol|Moğollar]]ın kurduğu Yuan Hanedanı izledi. Bu madde Columbia Üniversitesi'nin Asia for Educators modülleri ve birincil kaynak çevirileri ile Stanford Encyclopedia of Philosophy ve Internet Encyclopedia of Philosophy'ye dayanır.

Kaynaklar: [1]

Ekonomik Devrim ve Nüfus Artışı

Columbia'ya göre 750 ile 1100 arasında Çin'in nüfusu ikiye katlandı, para arzı on kat arttı, kâğıt para kullanılmaya başlandı, ticaret ve sanayi hızla büyüdü. Bu büyük dönüşümün tek bir nedeni yoktu; teknolojideki, özellikle tarım teknolojisindeki ilerlemeler etkili oldu ve her ilerleme diğerlerini teşvik etti. 742'de Çin'in nüfusu yaklaşık 50 milyondu ve bu sayı MS 2 yılındakine çok yakındı. Sonraki üç yüzyılda orta ve güney Çin'de pirinç tarımının yayılmasıyla gıda arzı sürekli arttı ve nüfus da buna bağlı olarak büyüdü; 1100'e gelindiğinde nüfus 100 milyona ulaştı. Columbia'ya göre Çin o dönemde kesinlikle dünyanın en büyük ülkesiydi ve nüfusu muhtemelen bütün Avrupa'nınkini aşmıştı. Bu büyüme, Song ekonomisinin dayandığı temel oldu: daha fazla insan, daha fazla üretim ve tüketim ve daha yoğun bir ticaret ağı anlamına geliyordu. Columbia'nın bu konudaki ders modülü, dönemin ünlü el tomarı Qingming shanghe tu'nun (Qingming Bayramında Nehir Boyunca) Pekin nüshasını rehber olarak kullanır; tomarda kent kapısının hemen içindeki hareketli sokak hayatı resmedilmiştir.

Kaynaklar: [1]

Ticarileşme

Columbia'nın aktardığı tarihçi Robert Hymes'a göre Song döneminde tüccarların rolü, Çin'in tüccar faaliyetlerini bastırdığı yolundaki geleneksel kalıp yargıyla çelişir: ticareti kentlerle, kentlerde de belirli yer ve saatlerle sınırlayan eski Tang pazar sistemi, kentsel ticaret kentlerin her yerine ve sur dışındaki ticaret mahallelerine yayıldıkça tamamen çöktü. Uzun mesafelerde büyük kentler ve yoğun nüfuslu bütün bölgeler başta pirinç olmak üzere temel ürünlerin gemiyle toplu ticaretine bağımlı hâle geldi; kısa mesafelerde ise ticaret kırsala nüfuz ederek çiftçileri yeni periyodik pazar merkezlerine ve hızla çoğalan pazar kasabalarına çekti. Columbia'ya göre Song çiftçileri kendi kendine yetmeyi değil pazar için üretmeyi amaçlıyordu; birçok yerde şeker, portakal, pamuk, ipek ve çay gibi ticari ürünlerde uzmanlaştılar. Kentlerdeki tüccarlar giderek uzmanlaştı ve örgütlendi: sahipler (hissedarlar) ile yöneticilerin ayrıldığı ortaklıklar ve anonim şirketler kurdular. Büyük kentlerde tüccarlar sattıkları ürüne göre loncalar hâlinde örgütlenmişti; loncalar toptancıdan dükkân sahiplerine satışları düzenliyor ve zaman zaman fiyat belirliyordu. Devlet malzeme talep etmek ya da vergi koymak istediğinde lonca başkanlarıyla muhatap oluyordu. Su yolu taşımacılığı karadan çok daha ucuzdu ve Büyük Kanal kuzeyi Yangzi bölgesine bağlıyordu.

Kaynaklar: [1]

Kâğıt Para

Columbia'ya göre Song döneminde ticareti kolaylaştıran yeniliklerden biri dünyanın ilk kâğıt parasıydı. Yüzyıllar boyunca Çin'in temel para birimi, ipe dizilmek için ortası delik bronz ya da bakır sikkeydi. Büyük alışverişler sikke dizileriyle hesaplanıyordu, ama ağırlıkları nedeniyle bunları uzak mesafelere taşımak zahmetliydi. Ticaret arttıkça paraya olan talep de muazzam ölçüde büyüdü ve devlet giderek daha fazla sikke bastı: 1085'e gelindiğinde sikke üretimi Tang dönemine göre on kat artarak yılda 6 milyarı aşmıştı. Columbia'ya göre kâğıt para kullanımını tüccarlar başlattı. Binlerce sikke dizisini uzaklara taşımamak için geç Tang döneminde (yaklaşık 900) tüccarlar, para ya da mal bıraktıkları emanet dükkânlarının verdiği makbuzları alıp satmaya başladılar. Erken Song yönetimi bu emanet belgelerini çıkarma tekelini küçük bir dükkân grubuna verdi; 1020'lerde devlet sistemi devraldı ve dünyanın ilk devlet tarafından çıkarılan kâğıt parasını üretti. Columbia, günümüze ulaşan en eski kâğıt para örneğinin ise 1375 tarihli Ming dönemi "Büyük Ming Dolaşım Hazine Notu" olduğunu belirtir. [[marco-polo|Marco Polo]], Song'dan sonraki Moğol Yuan döneminde Kubilay Han'ın ülkesinde kâğıt paranın her yerde kullanılmasını hayretle anlatmıştı.

Kaynaklar: [1]

Kentler: Kaifeng ve Hangzhou

Columbia'ya göre Song dönemindeki ekonomik canlanma kentlerin büyümesini besledi. Onlarca kentin 50.000 ya da daha fazla, epeyce kentin 100.000'den fazla nüfusu vardı. Önceki hanedanlarda olduğu gibi en büyük kentler başkentlerdi: önce kuzeyde Kaifeng, sonra güneyde Hangzhou. Her iki başkentin de yaklaşık bir milyon nüfusu olduğu düşünülmektedir; Columbia'nın aktardığına göre Londra'nın nüfusu o sırada 15.000 civarındaydı. Song başkentleri pazarlar, dükkânlar, lokantalar ve doğrudan sokağa açılan evlerle canlı bir sokak hayatına sahipti; bazı binalar çok katlıydı. Tang Hanedanı'nın başkenti Chang'an gibi önceki başkentlerden farklı olarak Song başkentlerinde surlarla çevrili mahalleler yoktu; Kaifeng'in bir dış suru vardı ama nüfus onun da ötesine taşmıştı. Kentte yangınla mücadele için devlet 14 itfaiye istasyonuna 2.000 asker yerleştirmişti. Columbia'ya göre yoksulluk kalabalık kentlerde kırsala göre daha büyük bir sorundu; Song yönetimi sadaka dağıtmanın yanı sıra halk klinikleri, yaşlılar yurtları ve yoksullar için mezarlıklar işletiyordu. Columbia'nın aktardığına göre Marco Polo, Güney Song'un başkenti Hangzhou'yu dünyanın en güzel ve en görkemli kenti olarak tanımlamış, her biri yarım mil uzunluğundaki on pazar yerinden ve sayısız lokanta ve hamamdan söz etmişti; ancak bu tanıklık, kentin Moğol fethinden sonraki hâline aittir.

Kaynaklar: [1]

Matbaa ve Hareketli Harf

Columbia'ya göre 9. yüzyılda Çinli zanaatkârlar, sözcükleri ve resimleri tahta kalıplara oyup mürekkepleyerek üzerlerine kâğıt bastırmak yoluyla kitapları seri olarak üretmenin bir yolunu bulmuştu; her kalıp metin ve resimleriyle birlikte bütün bir sayfadan oluşuyordu. Columbia, Avrupa'da yüzyıllar sonra olduğu gibi Çin'de de baskının kitap fiyatlarını büyük ölçüde düşürdüğünü ve okuryazarlığın yayılmasına yardım ettiğini belirtir; ucuz kitaplar tiyatronun ve diğer halk kültürü biçimlerinin gelişmesine de ivme kazandırdı. 11. yüzyılda her karakter için bir harf parçası kullanılan hareketli harf icat edildi. Columbia'ya göre hareketli harfi ilk kez, kırılgan olan pişmiş kili kullanan Bi Sheng (990-1051) yarattı. Daha dayanıklı bir seçenek olan tahta hareketli harfin getirilmesi ise 1297 civarında Yuan dönemi görevlisi Wang Zhen'e atfedilir. Döküm metal harf Kore'de 13. yüzyılın başlarında kullanılmaya başlandı ve ilk harf takımının 1230'larda orada döküldüğü düşünülmektedir. Columbia, hareketli harfin Çin'de hiçbir zaman yaygın biçimde kullanılmadığını, çünkü bütün sayfa kalıbıyla basımın daha ucuz olduğunu vurgular; hareketli harf 15. yüzyılda Avrupa'ya ulaştığında ise fikirlerin iletiminde devrim yarattı. Ayrıntılar için bkz. [[matbaanin-icadi|Matbaanın İcadı]].

Kaynaklar: [1]

Barut, Pusula ve Gemicilik

Columbia'ya göre Song askeri mühendisleri barutu kuşatma savaşlarında yararlı buldu ve bu durum erken tip roketlerin, topların, bombaların ve mayınların geliştirilmesine yol açtı. 1044 tarihli askeri el kitabı Wujing zongyao (En Önemli Askeri Tekniklerin Derlemesi), ilk gerçek barut formülünü kaydeder ve barutun büyük ölçekte nasıl üretileceğini anlatır. Barut savaşta önce yakıcı bir karışım olarak kullanıldı: kâğıda ya da bambuya sarılı küçük barut paketleri oklara bağlanıp fitille tutuşturuluyor, hurda demirle karıştırılmış barut bombaları mancınıklarla fırlatılıyordu. Columbia'ya göre barutlu silahlar 13. yüzyılda hem Çin hem Moğol kuvvetleri tarafından yoğun biçimde kullanıldı. Ayrıntılar için bkz. [[barutun-icadi|Barutun İcadı]]. Columbia'ya göre Song Çinlileri gemi yapımında dünyanın önde gelenleriydi: su geçirmez bölmeler yüzerliği artırıp yükü koruyor, kıç bodoslama dümenleri manevrayı kolaylaştırıyordu; bazı gemiler hem kürek hem yelkenle hareket ediyor ve birkaç yüz kişiyi alabiliyordu. Mıknatıslı iğnenin kuzey-güney yönünü gösterdiği bir süredir biliniyordu; Song döneminde iğne küçültülüp suda yüzdürülmek yerine sabit bir sapa takıldı ve bazen cam kapaklı küçük bir kutuya konarak deniz yolculuğuna uygun hâle getirildi. Columbia'ya göre pusulanın bu şekilde kullanıldığına dair ilk kayıtlar 1119 tarihlidir.

Kaynaklar: [1]

Sınav Sistemi ve Bilgin-Memurlar

Columbia'ya göre Song dönemi, Çin uygarlığının en ayırt edici özelliklerinden biri olan ve son derece rekabetçi memurluk sınavlarıyla belgelenen bilgin-memur sınıfının tam olarak çiçek açtığı dönemdi. Bilginlerin çoğu toprak sahibi sınıftan geliyordu, ama prestijlerini bilgilerinden, siyasi nüfuzlarını ise görevde bulunmaktan alıyorlardı. Halkın çoğunun okuryazar olmadığı bir toplumda okuma yazma becerileriyle öne çıkıyorlardı. Konfüçyüsçü eğitimleri onları devlet hizmetine özendiriyor, ama başkalarının yanlış yolda olduğunu düşündüklerinde sesini yükseltmeye de teşvik ediyordu; Columbia bu nedenle onları iktidarın cesur eleştirmenleri olarak niteler. Columbia'ya göre Sui Hanedanı'ndan (581-617) beri bir dizi yazılı sınavı geçerek devlet görevlisi olmak mümkündü; ancak sınav sisteminin başarıya giden olağan merdiven sayılması ancak Song döneminde gerçekleşti. Erken Song imparatorlarının bakış açısından memurluk sınavlarının amacı, askerlerin hâkimiyetini dengelemek için edebî eğitim almış kişileri yönetime çekmekti. Columbia'nın ifadesiyle sistem iyi memur olacak kişileri belirlediği sürece bazı yetenekli kişilerin gözden kaçması pek önemli değildi. SEP'e göre Zhu Xi de daha on dokuz yaşındayken jinshi ("sunulmuş bilgin") sınavını geçmişti.

Kaynaklar: [1] [4]

Wang Anshi'nin Reformları ve Muhalefet

Columbia'nın yayımladığı birincil kaynak belgesinin girişine göre Song Hanedanı, kendisinden önceki Tang'dan daha zayıftı ve daha küçük bir toprak parçasını yönetiyordu; kuzeyde ve kuzeybatıda güçlü komşulara karşı çok sayıda asker beslemenin yükü, devlet maliyesinde ciddi sorunlara yol açıyordu. Columbia, bu komşulara yapılan ödemelerin maliyetinin ordunun maliyetine kıyasla küçük olduğunu not eder. Fan Zhongyan, Su Shi ve Wang Anshi (1021-1086) gibi Song memurları Konfüçyüsçü ilkeleri yönetimin pratik işlerine uygulamaya çalıştı, ancak hangi somut önlemlerin bu ahlaki idealleri gerçekleştireceği konusunda farklı görüşlere sahiptiler. Columbia'ya göre 1068'de yirmi yaşındaki genç İmparator Shenzong (h. 1068-1085), uzun bir taşra görevinde temayüz etmiş olan Wang Anshi'yi baş müşavir atadı ve onu imparatorluğun maliyesini, yönetimini, eğitimini ve ordusunu baştan sona reform etmekle görevlendirdi. Amaç, düşen vergi gelirleri ve büyük daimi ordunun artan maliyeti dahil yükselen devlet harcamaları sorununu çözmekti. Wang Anshi'nin Ürün Kredisi Önlemi üzerine yazdığı layihada, çeşitli eyaletlerdeki ambarlarda bulunan para ve tahılın 15 milyon birimi aştığı ama iyi yönetilmediği için bundan tam yararlanılamadığı belirtilir. Reformlara saray içinde pek çok kişi karşı çıktı. Wang Anshi'nin önceki destekçilerinden Cheng Hao (1032-1085) imparatora sunduğu itiraznamede halkın duygularının büyük ölçüde galeyana geldiğini, bu politikalarda ısrar edilirse sonunda kesin başarısızlığın beklediğini yazmış ve ürün kredilerine uygulanan faizin kaldırılmasını istemişti.

Kaynaklar: [2]

Zhu Xi ve Neo-Konfüçyüsçülük

Song döneminin en kalıcı entelektüel mirası, tarihçilerin Neo-Konfüçyüsçülük adını verdiği yeniden canlanmış Konfüçyüsçülüktür. SEP'e göre Zhu Xi Ekim 1130'da Fujian'da doğdu. Gençliğinde Daoizm ve Budizmle, bu arada Chan (Zen) Budizmiyle de ilgilendi; on yıl sonra Neo-Konfüçyüsçü usta Li Tong ile tanıştı ve 1160'ta resmen onun öğrencisi oldu. Görev almaya hak kazanmış olmasına rağmen saray politikasıyla birçok konuda anlaşamadığı için tapınak muhafızlığı görevlerini tercih etti; bu ona çalışmak ve düşünmek için zaman tanıdı. SEP'e göre Zhu Xi, Konfüçyüsçülüğün devlet ideolojisi olarak algılanıp manevi rehberlik arayan insanların giderek Daoizm ve Budizme yöneldiği bir dönemde, Konfüçyüsçülüğün temel kavram ve değerlerini yeniden kurarak Çin'in kültürel ve siyasi bütünlüğünü bir Konfüçyüsçü toplum olarak yeniden tesis etmeye çalıştı. Columbia'ya göre Zhu Xi, Han Hanedanı'ndan beri Konfüçyüsçü eğitimin temeli olan Beş Klasik'e ek olarak Dört Kitap'ı (Büyük Öğreti, Orta Yolun Öğretisi, Konfüçyüs'ün Konuşmaları ve Mencius) Konfüçyüsçü öğrenimin ve memurluk sınavlarının temeli olarak öne çıkardı ve dördüne de şerhler yazdı. Internet Encyclopedia of Philosophy'ye (IEP) göre Zhu Xi'nin kanonlaştırdığı ustalar listesi Zhou Dunyi, Zhang Zai, Cheng Hao ve Cheng Yi'yi içeriyordu; IEP, Song Konfüçyüsçü düşüncesinin bu kısa listeden çok daha geniş olduğunu ve Wang Anshi ile Sima Guang gibi isimleri de kapsadığını vurgular. IEP'ye göre 14. yüzyılda Zhu Xi'nin yorumu imparatorluk sınav sisteminin standart müfredatı oldu ve bu hâkimiyet sistemin 1905'te kaldırılmasına kadar sürdü. Konfüçyüs'ün kendisi için bkz. [[konfucyus|Konfüçyüs]].

Kaynaklar: [4] [1] [5]

Kuzeydeki Rakipler: Liao, Batı Xia ve Jin

Columbia'ya göre atın başlıca savaş aracı olduğu bu dönemde Çin'in kuzeyindeki bozkırlar, Çin'in sınai gücünden daha büyük bir askeri üstünlük sağlıyordu. Song döneminde Çinli olmayan üç grup, Song'un kuzeyindeki bozkırları denetleyen devletler kurdu ve dört yüzyıl boyunca ağırlıklı olarak Çinlilerin yaşadığı toprakların giderek daha fazlasını ele geçirdi. Kıtanlar (Liao Hanedanı, 907-1125) 10. yüzyıldan itibaren bugünkü Pekin'i de içeren bir toprak şeridini aldı. Jurchenler (Jin Hanedanı, 1115-1234) 12. yüzyılın başında Kıtanları yendikten sonra Song'u Kuzey Çin'den çıkardı; Columbia'ya göre Jurchenler ilk Song başkenti Kaifeng'i fethetti ve hanedan güneyde Güney Song olarak devam etti. Tangutların kurduğu Batı Xia (990-1227) de Song için sürekli bir tehditti. Columbia'ya göre Song 1004'ten itibaren yıllık para ve ipek ödemeleri karşılığında barış satın almaya çalıştı. Columbia'nın aktardığı Asia Society metni, Shanyuan Antlaşması'yla Liao'nun Song'dan yılda yüz bin tael gümüş ve iki yüz bin top ipek aldığını ve antlaşmayı 1005 tarihli olarak verir; aynı metne göre miktar 1042'de artırıldı. Columbia'ya göre bu üç devlet de Çinli tebaalarını Çin geleneklerinden yararlanarak yönetti, ama sayıca çok daha kalabalık Çinliler arasında erimemek için kendi etnik kimliklerini korumaya özen gösterdi.

Kaynaklar: [1]

Moğol Fethi ve Song'un Sonu

Columbia'ya göre Moğollar 13. yüzyılın başında Jurchenleri yendikten sonra Song'u da tamamen yenerek bütün Çin'in denetimini ele geçirdi; Moğolların kurduğu Yuan Hanedanı 1279'dan 1368'e kadar Çin'i yönetti. Columbia'nın Moğollar modülü, Yuan Hanedanı'nın 1271'de kurulduğunu belirtir; yani Moğollar Song'un son direnişini kırmadan önce Çin üzerindeki hanedanlarını ilan etmişlerdi. Columbia'ya göre Song'un silahlarını sürekli geliştirme çabası, Moğolları birkaç on yıl boyunca durdurabilmesinin nedenlerinden biriydi; ancak Moğollar da kendilerinden önceki Kıtanlar ve Jurchenler gibi yeni ve daha iyi askeri teknolojiyi benimsemeye hazırdı ve bunu çoğu zaman Çinli mühendisleri ve topçuları esir alarak yapıyordu. Columbia'ya göre Moğollar Çin'deki tebaalarını dört gruptan oluşan bir hiyerarşiye ayırdı: en üstte Moğollar, ardından yönetimde yardımcı olmak üzere getirilen ve çoğu Müslüman olan Han dışı nüfus, üçüncü sırada kuzeyli Çinliler ve en altta, Song'un son yurdu olan güneyin Çinlileri vardı. Moğollar ayrıca Song döneminin en temel kurumlarından biri olan memurluk sınavlarını kaldırdı; sınavlar 1315'e kadar yasak kaldı ve yasak kalktıktan sonra da artık görevliliğe giden tek yol değildi. Columbia, 1980'lere kadar Moğol dönemi Çin'i üzerine çalışan araştırmacıların çoğunun Moğol yönetiminin yıkıcı etkisini vurguladığını, Kuzey Çin'de nüfusun bir miktar azaldığını ama felaket boyutunda bir düşüş olduğu yolundaki eski tahminlerin sonradan düzeltildiğini belirtir.

Kaynaklar: [1] [3]

Tartışma: Askeri Zayıflık mı, Bilinçli Bir Tercih mi?

Song Hanedanı'nın askeri bakımdan neden bu kadar savunmasız kaldığı tartışılan bir sorudur. Columbia'nın sunduğu açıklama coğrafi ve askeri yapıya dayanır: Çin ekonomik olarak Doğu Asya'nın güç merkezi olsa da atın başlıca savaş aracı olduğu bir çağda bozkırları denetleyenler, Çin'in sınai gücünden daha büyük bir askeri avantaja sahipti; kuzeydeki üç rakip de açık savaşta yenilmeleri çok zor olan usta binicilerdi. Sınav sistemine ilişkin açıklama ise farklı bir boyut ekler: Columbia'ya göre erken Song imparatorları memurluk sınavlarını askerlerin hâkimiyetini dengelemek için kullanmıştı. Bu durum, sivil bürokrasinin askerler üzerindeki üstünlüğünün hanedanın iç istikrarını sağladığı, ama askeri gücü zayıflattığı yolundaki yorumların dayanağını oluşturur; ancak bu maddede kullanılan kaynaklar bu yorumu kesin bir nedensellik olarak ileri sürmez. Haraç politikası da tek yönlü değerlendirilemez. Columbia'nın yayımladığı birincil kaynak girişine göre komşulara yapılan ödemelerin maliyeti, büyük bir daimi orduyu ayakta tutmanın maliyetine kıyasla küçüktü; devlet maliyesini zorlayan asıl yük ordunun kendisiydi. Öte yandan Song'un barut silahlarını geliştirmesi, Moğolları on yıllarca durdurabilmesini sağladı. Bu veriler, Song'un askeri tarihini basit bir zayıflık anlatısına indirgemek yerine, çok devletli bir ortamda ekonomik güç ile askeri gücün farklı kaynaklara dayandığını gösteren bir örnek olarak okumayı destekler.

Kaynaklar: [1] [2]

Miras

Song döneminin mirası Çin'in ve Doğu Asya'nın sonraki yüzyıllarını derinden etkiledi. IEP'ye göre Zhu Xi'nin Konfüçyüsçülük yorumu 14. yüzyıldan 1905'e kadar imparatorluk sınavlarının standart müfredatı olarak kaldı; bu da Song düşüncesinin yaklaşık altı yüzyıl boyunca Çin devletinin eğitim ve seçme sistemini biçimlendirdiği anlamına gelir. Columbia'ya göre Moğol yönetiminde kaldırılan sınavlar 1315'te yeniden başlatıldı; IEP'ye göre Neo-Konfüçyüsçülüğün memurluk üzerindeki hâkimiyeti, sonraki [[ming|Ming Hanedanı]] dahil, sistemin kaldırıldığı 1905'e kadar sürdü. Kâğıt para, pusula ve barut gibi Song döneminde geliştirilen ya da yaygınlaşan teknikler daha sonra Çin'in sınırlarını aşarak dünya tarihini etkiledi; Columbia, bu buluşların Rönesans ve Reform döneminde Avrupa'ya ulaştığını ve Francis Bacon'ın kökenlerini bilmeden önemlerinden derinden etkilendiğini belirtir. Song kentlerinin canlı ticari hayatı ise Marco Polo gibi sonraki gezginlerin anlatılarıyla Avrupa'da efsanevi bir ün kazandı.

Kaynaklar: [5] [3] [1]

Kilit Olaylar Kronolojisi

• 960

  Zhao Kuangyin hanedanı kurdu.

• 1023

  Dünyanın bilinen ilk kağıt parası resmi olarak basıldı.

• 1127

  Jurchen istilası Kaifeng'i düşürdü, Güney Song dönemi başladı.

• 1279

  Moğol istilası Song Hanedanı'na son verdi.

Kaynaklar ve ileri okuma

Numaralı kaynaklar, bağlantı verilen bölümlerdeki açıklamaları destekler; diğer bağlantılar ileri okuma içindir.

1. Asia for Educators, Columbia University — "Song Dynasty China: China in 1000 CE, The Most Advanced Society in the World"

   Ekonomik devrim, nüfus artışı, ticarileşme, kâğıt para, kentler, matbaa, barut, pusula ve gemicilik, sınav sistemi, Zhu Xi ve Dört Kitap, kuzeydeki rakip devletler (ilgili sayfalar: econ-rev-intro-pop, econ-rev-commercial, econ-rev-money, cities-new, tech-printing, tech-gunpowder, tech-compass, confucian-scholar, confucian-neo, outside-rivals).

2. Asia for Educators, Columbia University — Wang Anshi, "Memorial on the Crop Loans Measure" ve Cheng Hao, "Remonstrance Against the New Laws" (Sources of Chinese Tradition, 2. baskı, 1999'dan)

   Wang Anshi'nin 1068'de baş müşavir atanması, reformların gerekçesi, ürün kredisi önerisi ve Cheng Hao'nun itirazı (ikinci belge: /ps/cup/chenghao_remonstrance.pdf).

3. Asia for Educators, Columbia University — "The Mongols in China"

   Moğol yönetiminde Çin, dörtlü toplumsal hiyerarşi, sınavların 1315'e kadar kaldırılması, Yuan Hanedanı'nın 1271'de kurulması.

4. Stanford Encyclopedia of Philosophy — "Zhu Xi"

   Zhu Xi'nin hayatı, jinshi sınavı, Li Tong ile öğrenciliği, eserleri ve Konfüçyüsçülüğü yeniden kurma amacı.

5. Internet Encyclopedia of Philosophy — "Neo-Confucian Philosophy"

   Song düşünürleri, Zhu Xi'nin kanonlaştırdığı Kuzey Song ustaları, 14. yüzyılda sınav müfredatı hâline gelmesi ve 1905'e kadar sürmesi.