Şintoizm

Genel Bakış

Şinto (Şintoizm, "kamilerin yolu"), Japonya'nın yerli dinî geleneğidir. Japonya'daki tapınakların büyük çoğunluğunu bir araya getiren Jinja Honcho'ya (Şinto Tapınakları Birliği) göre Şinto, Japon adalarının halkı ile doğal çevreleri arasındaki ilişkiden doğmuştur ve her şeyde ve her yerde bulunan, doğanın hem bereketini hem sertliğini getiren kamilere duyulan saygı ve şükran ruhudur. Jinja Honcho, Şintonun bir kurucusu, dogması ve öğretisi olmadığını, bunun yerine sayısız kamiye duyulan saygı ve alınan nimetlere duyulan şükranla biçimlenmiş bir yaşam biçimi olduğunu vurgular. Kurum Şintonun kutsal kitapları da olmadığını, ancak Japonya'nın mitlerini anlatan 8. yüzyıl tarih metinleri Kojiki ve Nihonshoki'nin ortak kültürün önemli bir parçası olduğunu belirtir. Japonya'da yaklaşık 80.000 tapınak (jinja) ve Jinja Şintosunda yaklaşık 20.000 rahip bulunmaktadır. Bu madde Jinja Honcho'nun, Kokugakuin Üniversitesi'nin Şinto Ansiklopedisi'nin (Encyclopedia of Shinto), Ise Jingū'nun ve Yasukuni Tapınağı'nın resmî yayınlarıyla Japonya Başbakanlığı'nın bir açıklamasına dayanır.

Kaynaklar: [1]

Kami Kavramı

Jinja Honcho'ya göre eski Japonlar bu dünyadaki her şeyin kutsal bir varlık olduğu düşüncesine sahipti; Şintoda kami denen çok sayıda saygı nesnesinin bulunmasının nedeni budur. Kamiler yalnızca mitolojik figürleri değil, eski imparatorları (Tennō) ve tarihî kişileri de kapsar; çeşitli kamiler arasında atalar ve doğa ruhları vardır. Kami bazen İngilizcedeki "god" (tanrı) sözcüğüyle çevrilir, ancak Jinja Honcho kami kavramının Batı'daki tanrı fikrinden farklı olduğunu vurgular. Sayısız kami arasında en yüksek saygı Amaterasu-Ōmikami'ye gösterilir, fakat Şintoda tek bir mutlak tanrı ya da kamiler arasında bir hiyerarşi kavramı yoktur. Kokugakuin Üniversitesi'nin Şinto Ansiklopedisi (EOS), kamilerin çoğu zaman birden çok adla anıldığını da belirtir: Kojiki'de kami adları manyōgana ile, Nihongi'de (Nihonshoki) ise klasik Çince karakterlerle yazılmıştır ve örneğin Ōkuninushi yalnızca Kojiki'de birkaç farklı adla geçer. EOS'a göre bir yörenin koruyucusu olan kamiye chinjugami denir; zamanla bu kamiler köylerin bütün sakinlerinin koruyucusu olarak görülmeye başlandı ve modern Şinto tapınaklarını çevreleyen korulara verilen chinju no mori (chinju'nun korusu) adı bu anlamdan gelir.

Kaynaklar: [1] [3]

Yaratılış Mitleri: İzanagi ve İzanami

Jinja Honcho'nun yayımladığı Şinto mitleri kitapçığına göre gökler ve yer ilk ortaya çıktığında Takamanohara'da (Yüce Gök Ovası) beş özel gök kamisi belirdi; ardından kamiler çağının yedi kuşağı geldi ve yedinci kuşak İzanagi ile İzanami oldu. Gök kamileri onlara göğün mücevherli mızrağını vererek henüz biçimlenmemiş yeryüzünü sağlamlaştırmalarını söyledi. İzanagi ve İzanami göğün yüzen köprüsünde durup mızrağı denize daldırarak suları karıştırdılar; mızrağı kaldırdıklarında ucundan damla damla düşen tuz birikerek Onogoroshima adasını oluşturdu. Kitapçığa göre iki kami evlendikten sonra İzanami Japon takımadalarının bütün adalarını, ardından yerin, rüzgârların, ovaların, dağların, ağaçların, nehirlerin ve denizlerin kamilerini doğurdu; en son ateş kamisini doğururken ağır yanıklar aldı ve öldü. Kederli İzanagi onu ölüler diyarı Yomi-no-Kuni'de aradı, ama İzanami'nin bedenini çürümüş görünce kaçtı ve iki dünyanın sınırını büyük bir kayayla kapattı. Jinja Honcho, bu yaratılış anlatılarında sürecin tek bir kaminin eseri olarak değil, büyük ölçüde doğal bir doğum ve büyüme süreci olarak tasvir edildiğini belirtir.

Kaynaklar: [1]

Amaterasu ve Göksel Mağara

Jinja Honcho'nun mit kitapçığına göre Yomi'den dönen İzanagi kirlendiğini görerek deniz kıyısında arındı; sol gözünü yıkadığında Amaterasu-Ōmikami, sağ gözünü yıkadığında Tsukuyomi, burnunu yıkadığında Susano'o doğdu. İzanagi Amaterasu'yu göklere, Tsukuyomi'yi geceye, Susano'o'yu denizlere hükmetmekle görevlendirdi. Kokugakuin'in ansiklopedisi, Kojiki'nin bu anlatısının yanında Nihongi'nin ana metninin farklı bir versiyon verdiğini belirtir: Nihongi'ye göre İzanagi ve İzanami bütün yer kamilerini doğurduktan sonra bilinçli olarak "her şeyin efendisi" olacak bir varlık doğurmaya karar verdiler ve güneş kamisini birlikte dünyaya getirdiler; Nihongi'nin aktardığı başka bir varyanta göre ise Amaterasu İzanagi'nin sol elinde tuttuğu beyaz bakır bir aynadan doğmuştu. EOS'a göre göklere gelen Susano'o'nun taşkınlıkları Amaterasu'nun Kaya Mağarası'na saklanmasına ve Yüce Gök Ovası'nın karanlık ve kaosa gömülmesine yol açtı. Kami Takamimusuhi diğer gök kamilerini toplayarak Amaterasu'yu dışarı çekmenin yolunu aradı ve bir şenlik ve adak gösterisi düzenlenmesine karar verildi; dışarıdaki coşkuya meraklanan Amaterasu mağaradan çıktı ve dünyaya ışık geri döndü. Mağara daha sonra Amaterasu'nun geri dönmemesi için kapatıldı. Bu anlatı, aynı mitin farklı kaynaklarda farklı biçimlerde aktarıldığını gösteren tipik bir örnektir.

Kaynaklar: [1] [3]

Ise Jingū ve Yirmi Yılda Bir Yenilenme

Ise Jingū'ya göre Japonya'nın en saygın tapınağı olan Kōtaijingū (Naikū), imparatorluk ailesinin ata kamisi Amaterasu-Ōmikami'ye adanmıştır ve tapınağın geleneksel anlatısına göre yaklaşık 2.000 yıl önce burada yerleştirilmiştir. Amaterasu'nun simgesi olan Kutsal Ayna ana sığınağın en iç avlusunda bulunur; ziyaretçiler ana sarayın avlusuna giremez. Tapınağa göre Toyo'ukedaijingū'da (Gekū) Amaterasu'ya yoldaşlık eden ve kutsal yiyecekleri sağlayan Toyo'uke-no-Ōmikami'ye tapınılır ve Ise'de her yıl 1.500'den fazla ritüel yapılır. Kokugakuin'in ansiklopedisine göre Shikinen Sengū, Ise Jingū'nun ana sığınaklarının ve diğer binalarının belirli yıllarda yeniden inşa edilip kutsal hazinelerin yenilenmesi ve kaminin yeni tapınağa taşınması törenidir. EOS'a göre bu sistem İmparator Tenmu'nun isteğiyle başlatıldı; tören İç Tapınak için ilk kez 690'da, Dış Tapınak için 692'de yapıldı ve 1993'teki 61. törenle birlikte 1.300 yıldır sürdürülmektedir. Engi dönemi (901-922) yönetmelikleri yirmi yılda bir ana sığınağın, hazine depolarının ve adak salonlarının tamamen yeni malzemeyle yenilenmesini hükme bağlamıştı. EOS'a göre sekiz yılda tamamlanan yenileme 14.000 parça kereste ve 25.000 demet saz gerektirir ve altmıştan fazla yapıyı kapsar. Ise Jingū da Uji Köprüsü'nün bu törenin bir parçası olarak her yirmi yılda bir yeniden yapıldığını belirtir.

Kaynaklar: [6] [5]

Arınma: Misogi ve Harae

Kokugakuin'in ansiklopedisine göre misogi, kişinin bütün bedenini yıkayarak bedenine yapışmış talihsizliklerden, günahlardan (tsumi) ve kirlilikten (kegare) arınmasıdır. Kojiki ve Nihonshoki'ye göre bu uygulamanın mitolojik kökeni, İzanagi'nin yeraltı dünyasından döndükten sonra ölüler diyarının kirinden kurtulmak için yaptığı yıkanma ve arınmadır. EOS'a göre misogi ile ritüel arınma anlamındaki harae birbirine bağlı bir eylem ve fikirler dizisi oluşturduğu için çoğu zaman misogiharae adıyla birlikte anılır; bazen birbirinin yerine kullanılsalar da aslında ayrı uygulamalardır. Misogi bir dinî törenden önce ya da tapınak ziyareti sırasında yapılabilir. Harae ise ansiklopediye göre zihni ve bedeni birikmiş günah ve kirlerden yıkanma ya da başka ayinler ve okumalar yoluyla arındırma işlemidir; bunun tipik örnekleri kamilerin huzurunda ipek ve kâğıt kesiklerle yapılan törenlerdir. Terim eski dönemde topluluğa ve şenlik alanlarına kirlilik getirerek toplumsal düzeni bozanlara verilen cezayı da ifade edebiliyordu. Jinja Honcho'ya göre tapınaklardaki rahip ve yardımcıların günlük görevleri de tapınak alanının temizlenmesiyle başlar ve kamilere yiyecek ve içecek sunma törenine alanın ve katılımcıların arındırılması eşlik eder.

Kaynaklar: [3] [1]

Tapınak, Torii ve Matsuri

Jinja Honcho'ya göre her tapınağın girişinde bir torii bulunur ve bu, Şinto tapınağını Budist tapınaktan ayıran başlıca simgedir; torii dünyevi ile kutsal dünya arasındaki sınırı temsil eder. Kokugakuin'in ansiklopedisine göre bir tapınakta birden çok torii olabilir; ana sığınağa yaklaştıkça artan kutsallık derecelerini gösterirler. Torii genellikle iki dikme ile bunların üzerindeki bir başlık kirişinden oluşur; en yaygın malzemeler ahşap ve taştır. EOS, toriinin kökenine dair çok sayıda kuram bulunduğunu, bazılarının onu Japonya'ya özgü, bazılarının ise dışarıdan gelmiş saydığını ve tek bir kuramın kabul görmediğini belirtir. Jinja Honcho'ya göre insanlar kamileri onurlandırmak için bir araya geldiğinde buna matsuri denir; bazı matsuriler tamamen tapınağın içinde yapılan ağırbaşlı törenlerdir, birçoğu ise çevredeki topluluğa taşan canlı şenliklere dönüşür. Kurum, Japonya'da nüfusun yaklaşık yüzde 80'inin yeni yılda hatsumōde denen gelenekle bir tapınağı ziyaret ettiğini ve yeni doğan bebeğin ilk ziyareti, üç, beş ve yedi yaşındaki çocuklar için Shichigosan ve düğünler gibi hayatın dönüm noktalarında tapınaklarda törenler yapıldığını belirtir. Dua için yaygın usul, bağış kutusuna birkaç bozuk para atmak, iki kez derin eğilmek, iki kez el çırpmak ve bir kez daha eğilmektir.

Kaynaklar: [1] [3]

Budizm ile Birlikte Yaşam: Şinbutsu Şugo ve Honji Suijaku

Kokugakuin'in ansiklopedisine göre 6. yüzyılda Japonya'ya gelen Budizm, Şinto ile giderek kaynaştı ve kökleri Nara dönemine (710-794) uzanan şinbutsu şugo, yani kamiler ile budaların, tapınaklar ile mabetlerin ve rahip sınıflarının sistemli birleşimi ortaya çıktı. Orta Çağ'da kamilerin "asıl" bodhisattvaların görünüşleri olduğunu öne süren honji suijaku öğretisi belirdi. EOS'a göre honji ve suijaku terimleri ilk olarak Tendai Budizminde kullanılmıştı ve bu öğreti, Budist varlıkların Japonya'daki canlıları kurtarmak için geçici olarak Şinto kamileri biçiminde göründüğü fikrini ifade ediyordu: kamiler budaların izleri (suijaku), budalar ise kamilerin asıl zemini (honji) idi. Gongen (avatar) unvanı da bu öğretiye dayanır. EOS'a göre bu dönemde tapınak alanlarında Budist mabetler kuruldu, tapınaklarda sutralar okundu, kamilere "bodhisattva" unvanı verildi ve törenleri Budist kıyafetli rahipler yönetti. Ise Jingū ve birkaç istisna dışında tapınakların çoğu Budist denetimine girdi; birçoğu artık ne Budist mabedi ne Şinto tapınağı olarak ayırt edilebiliyordu. EOS ayrıca Orta Çağ'da honji suijaku öğretisine karşı çıkarak yerli kamilerin Budist varlıklardan üstün olduğunu savunan kuramların da geliştiğini belirtir. [[budizm-din|Budizm]] hakkında ayrıntılar için ilgili maddeye bakınız.

Kaynaklar: [2] [3]

Meiji Dönemi: Şinbutsu Bunri

Kokugakuin'in ansiklopedisine göre erken modern dönemde Konfüçyüsçülüğün ve kokugaku (ulusal öğrenim) akımının etkisiyle Budizm karşıtı düşünce güçlendi; kokugaku düşünürleri ve tapınak rahipleri tapınakların özgün biçimlerine döndürülmesini istedi. 1868'de "imparatorluk yönetimine dönüş" ilan ederek iktidara gelen Restorasyon hükümeti, bu fikri uygulamaya koydu ve Şinto tapınakları ile Budist mabetleri arasındaki ayrımı belirginleştirmeye girişti. EOS'a göre hükümet o yılın üçüncü ayının on yedinci gününde (eski takvimle) "ayırma emirlerini" çıkardı ve tapınaklardaki Budist kıyafetli rahiplerin rahiplikten çıkarılmasını emretti. Aynı ayın yirmi sekizinde kamilere gongen gibi Budist terimlerin uygulanması ve Budist heykellerin tapınaklarda kutsal varlık olarak saygı görmesi yasaklandı. Sonraki emirlerle Hachiman'a verilen "Daibosatsu" unvanı kaldırıldı ve rahiplikten çıkarılanlardan tapınak rahibi olarak hizmete dönmeleri istendi; Budist inançları nedeniyle reddedenlerin tapınaklardan ayrılması emredildi. EOS'a göre bazı rahipler, yerli düşünürler ve yerel yöneticiler bu düzenlemeleri Budizmin yok edilmesi gerektiği şeklinde yorumlayarak haibutsu kishaku ("Budizmi terk et, Şakyamuni'yi at") denen aşırı bir Budizm karşıtı kampanyaya giriştiler. Merkezî hükümet amacın Budizmi yok etmek olmadığını vurgulasa da talimatları 1871'deki beyliklerin kaldırılmasına kadar pek etkili olmadı ve sonuçta birçok mabet ve Budist eser tahrip edildi. Dönemin genel çerçevesi için bkz. [[japonya-meiji|Meiji Japonyası]].

Kaynaklar: [2]

Devlet ve Tapınaklar: 1868'den 1945'e

Jinja Honcho'ya göre 19. yüzyılın sonlarında Meiji hükümetinin kurduğu yeni yönetim yapısında tapınaklar ulus tarafından onurlandırılan devlet kurumları olarak düzenlendi. Kokugakuin'in ansiklopedisi de Meiji döneminden (1868-1912) itibaren tapınakların "devlet ritüelinin icra edildiği yerler" olarak devlet organlarının denetimine alındığını belirtir. Bu dönemde savaşta ölenler için kurulan tapınaklar da devletle sıkı biçimde bağlantılıydı. EOS'a göre yeni hükümet 1868'in beşinci ayında ulus için canını veren savaşçıların ve halkın ruhlarının topluca tapınaklara yerleştirilmesini öngören bir bildiri yayımladı; böylece ülke genelinde shōkonsha (ruh çağıran tapınaklar) kuruldu. 1869'da kurulan Tokyo Shōkonsha'nın açılış ayininde 1868 Boshin Savaşı'nda ölen yaklaşık 3.588 kişinin ruhu birlikte anıldı. Yasukuni Tapınağı da kökeninin İmparator Meiji'nin isteğiyle 29 Haziran 1869'da kurulan Shōkonsha olduğunu belirtir. EOS'a göre Tokyo Shōkonsha 1879'da Yasukuni Jinja adını aldı ve "özel dereceli ulusal tapınak" statüsü kazandı; 1939'da savaş koşulları nedeniyle bütün shōkonsha'ların adı "ulusu koruyan tapınaklar" (gokoku jinja) olarak değiştirildi ve o sırada yaklaşık 110 shōkonsha vardı.

Kaynaklar: [1] [4] [7]

Şinto Direktifi ve Savaş Sonrası

Kokugakuin'in ansiklopedisine göre Müttefik İşgal Kuvvetleri Genel Karargâhı (GHQ) 15 Aralık 1945'te Japon hükümetine Şinto Direktifi'ni (Shintō Shirei) verdi. Tam adı "Devlet Şintosu ya da Tapınak Şintosu için hükümet korumasının, desteğinin, denetiminin ve yayılmasının kaldırılması hakkında" olan direktif, Potsdam Bildirisi'nden esinlenmişti ve Devlet Şintosunu (Kokka Shintō) kaldırarak din özgürlüğünü güvenceye almayı, militarizmi ve aşırı milliyetçiliği ortadan kaldırmayı amaçlıyordu. EOS'a göre direktif yalnızca devlet ile Tapınak Şintosu arasındaki bağları koparmakla kalmadı, bütün Şinto ayinlerinin, uygulamalarının, mitlerinin ve maddi simgelerinin devlet kurumlarından çıkarılmasını emretti; böylece bütün dinleri kapsayan ve Batı ülkelerindeki kilise-devlet ayrılığından daha katı bir din-devlet ayrımı hedeflendi. Ansiklopediye göre Japon toplumsal hayatının gerçeklerini göz ardı eden katı uygulama her yerde sorun ve karmaşa yarattı ve 1949'dan itibaren direktif daha esnek uygulanmaya başlandı. Jinja Honcho'ya göre [[ikinci-dunya-savasi|İkinci Dünya Savaşı]]'ndan sonra yasal olarak devletten ayrılan tapınaklar devlet dışı kuruluşlar olarak yeni bir başlangıç yapmak zorunda kaldı ve Jinja Honcho, Japonya'daki neredeyse bütün tapınakların ortak kararıyla Şubat 1946'da kuruldu; EOS kuruluş tarihini 3 Şubat 1946 olarak verir. Jinja Honcho bugün Şintonun siyasi bir rol oynamadığını ve Japon anayasasının din ile devlet arasında katı bir ayrılık öngördüğünü vurgular.

Kaynaklar: [4] [1]

Tartışma: Yasukuni Neden Bir Diplomatik Mesele?

Yasukuni Tapınağı, savaşta ölenleri anan bir Şinto tapınağı olarak Japonya ile komşuları arasında süregelen bir tartışmanın odağındadır. Kokugakuin'in ansiklopedisine göre Yasukuni, ülke genelindeki gokoku jinja'ların baş tapınağıdır. Tartışmanın nasıl algılandığını en açık biçimde ortaya koyan belgelerden biri, Başbakan Shinzō Abe'nin 26 Aralık 2013'te tapınağı ziyaret ettikten sonra Japonya Başbakanlığı'nın yayımladığı açıklamadır. Abe açıklamada ülkesi için savaşıp canını verenlerin ruhları için dua ettiğini ve Yasukuni'de anılmayan, milliyetleri ne olursa olsun savaşta ölen herkes için kurulmuş Chinreisha anıtını da ziyaret ettiğini belirtti. Açıklamaya göre Abe "ne yazık ki Yasukuni ziyaretinin siyasi ve diplomatik bir mesele hâline geldiğini" kabul etti ve bazılarının ziyareti "savaş suçlularına saygı göstermek" olarak eleştirdiğini, oysa amacının Japonya'nın bir daha asla savaşmayacağı sözünü yenilemek olduğunu söyledi. Abe, Çin ve Kore halklarının duygularını incitmek gibi bir niyeti olmadığını da ekledi. Bu açıklama, tartışmanın iki yüzünü bir arada gösterir: Abe'ye göre ziyaret savaş ölülerini anma ve barış taahhüdüdür; açıklamanın da kabul ettiği gibi eleştirmenler ise ziyareti savaş suçlularına saygı göstermek olarak görür. Bu maddede kullanılan kaynaklar, tapınakta kimlerin hangi tarihte anıldığına dair ayrıntılı bir liste vermediğinden bu konuda sayısal bir bilgi verilmemiştir.

Kaynaklar: [4] [7]

Bugün Şinto

Jinja Honcho'ya göre her Japon, farkında olsun ya da olmasın, yerel bir tapınağın cemaat üyesi sayılır; ujigami denen yerel tapınaklar köyün koruyucusu kabul edilir. Kurum Şintoyu "olunan" değil "yapılan" bir şey olarak tanımlar: Şintoya geçmek gibi bir kavram ya da Hristiyanlıktaki vaftize denk bir tören yoktur ve Şinto pratiği başka bir dine bağlılıkla ya da hiçbir dine mensup olmamakla tamamen uyumlu görülür. Jinja Honcho'ya göre Japonya'da Şinto pratiği yapanların çoğu kendilerini ya dinsiz ya da Budist olarak tanımlar. Kurum ayrıca çoğunlukla 19. yüzyıldan beri kurulmuş ve kendilerini diğer Şinto geleneklerinden ayrı gören Şinto mezhepleri bulunduğunu, ancak Jinja Honcho ile Japonya'daki tapınakların çoğunun "Jinja Şintosu"nun parçası olduğunu belirtir. Japon göçmenlerin yerleştiği Hawaii ve Brezilya gibi yerlerde ve az sayıda başka ülkede de tapınaklar vardır. Şintonun bu esnek, öğretiden çok pratiğe dayanan yapısı; [[konfucyuscu-din|Konfüçyüsçülük]] ve [[taoculuk|Taoculuk]] gibi Doğu Asya gelenekleriyle de karşılaştırılarak incelenir.

Kaynaklar: [1]

Kaynaklar ve ileri okuma

Numaralı kaynaklar, bağlantı verilen bölümlerdeki açıklamaları destekler; diğer bağlantılar ileri okuma içindir.

1. Jinja Honcho (Şinto Tapınakları Birliği) — "What is Shinto?", "Q&A", "Jinja Honcho" ve "Shinto Myths" kitapçığı

   Kurucusu, dogması ve kutsal kitabı olmayan bir gelenek olarak Şinto; kami kavramı; yaklaşık 80.000 tapınak; Kojiki ve Nihonshoki; yaratılış, Yomi ve Amaterasu mitleri; Jinja Honcho'nun Şubat 1946'da kuruluşu (ilgili sayfalar: /en/faq/, /en/honcho/).

2. Kokugakuin University — Encyclopedia of Shinto: "Shinbutsu Bunri" (Sakamoto Koremaru)

   Şinbutsu şugo sistemi, honji suijaku, 1868 ayırma emirleri ve haibutsu kishaku.

3. Kokugakuin University — Encyclopedia of Shinto: "Honjisuijakusetsu", "Misogi", "Harae", "Torii", "Chinjugami", "Amaterasu"

   Honji suijaku öğretisinin kökeni, arınma uygulamaları, torii, koruyucu kami ve chinju no mori, Amaterasu ve mağara anlatısı (ilgili kayıtlar: id=8723, 8732, 9635, 9944, 9440).

4. Kokugakuin University — Encyclopedia of Shinto: "Shintō Shirei (The Shinto Directive)", "Shōkonsha", "Gokoku jinja", "Jinja Honchō"

   15 Aralık 1945 Şinto Direktifi, Tokyo Shōkonsha'nın 1869'da kuruluşu ve 1879'da Yasukuni adını alması, gokoku jinja, Jinja Honchō (ilgili kayıtlar: id=9680, 9699, 8855).

5. Kokugakuin University — Encyclopedia of Shinto: "Shikinensengū"

   Ise Jingū'nun her yirmi yılda bir yenilenmesi; ilk törenler 690 ve 692, 1993'teki 61. tören.

6. Ise Jingu (Jingushicho) — "About Ise Jingu"

   Naikū ve Gekū, Kutsal Ayna, yılda 1.500'den fazla ritüel, geleneksel kuruluş anlatısı ve Shikinen Sengu.

7. Yasukuni Jinja — "About Yasukuni Jinja" ve Japonya Başbakanlığı (Kantei) — "Statement by Prime Minister Abe: Pledge for everlasting peace" (26 Aralık 2013)

   Tapınağın 29 Haziran 1869'da Shokonsha olarak kuruluşu, 1879'daki ad değişikliği; Başbakan Abe'nin ziyaretinin siyasi ve diplomatik bir mesele hâline geldiğini kabul eden açıklaması (https://japan.kantei.go.jp/96_abe/statement/201312/1202986_7801.html).