Isaac Newton

Genel Bakış

Isaac Newton (1642–1727), 1687'de yayımlanan Principia ile hareket yasalarını ve evrensel çekim kuramını ortaya koyan, ışığın renklerini prizmayla inceleyen ve kalkülüsü geliştiren İngiliz matematikçi ve doğa filozofudur (bkz. Bilimsel Devrim). Stanford Felsefe Ansiklopedisi (SEP), Principia'yı erken modern doğa felsefesinin modern fiziğe dönüşmesindeki en önemli eser olarak niteler. MacTutor ise onu “yazılmış en büyük bilimsel kitap” olarak tanımlar. SEP'e göre Newton, altmış yıllık yoğun entelektüel hayatı boyunca kimya ve simya araştırmalarına, teoloji ve kutsal kitap çalışmalarına da en az matematik ve fizik kadar emek verdi. Bu yazıların büyük bölümü ancak İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kamuya açıldı. Bu madde Newton'u bilim insanı kimliğinin yanında dönemin entelektüel ortamı içinde de ele alır ve kaynakların birbirinden ayrıldığı noktaları ayrıca belirtir.

Kaynaklar: [1] [3]

Woolsthorpe'ta Çocukluk

Newton, Lincolnshire'da Grantham yakınındaki Woolsthorpe Malikânesi'nde, o sırada kullanılan takvimle 25 Aralık 1642'de doğdu. SEP bu tarihin Galileo'nun ölümünden (bkz. Galileo Galilei) bir yıl kadar sonraya denk geldiğini belirtir. SEP ailesini Püriten bir çiftçi ailesi olarak tanımlar. Aynı adı taşıyan babası o doğmadan önce öldü. Ölüm zamanı kaynaklarda farklıdır: SEP doğumdan iki ay önce der; MacTutor ise babanın Ekim 1642'de, oğlunun doğumundan üç ay önce öldüğünü yazar. Annesi Hannah Ayscough, papaz Barnabas Smith ile evlenip yeni kocasının evine taşınınca küçük Isaac, Woolsthorpe'ta anneannesinin yanında kaldı. Bu evliliğin tarihi de iki kaynakta farklıdır: SEP Isaac üç yaşındayken, MacTutor ise iki yaşındayken der. MacTutor'a göre Newton on dokuz yaşında günahlarını sıralarken üvey babası ile annesini “evleriyle birlikte yakmakla tehdit ettiğini” de yazmıştır. Barnabas Smith 1653'te ölünce annesi üç yeni çocukla Woolsthorpe'a döndü.

Kaynaklar: [1] [3]

Grantham ve Cambridge

MacTutor'a göre Newton Grantham'daki Free Grammar School'a gitti. Okul raporları onu “tembel” ve “dikkatsiz” olarak tanımlıyordu. Annesi onu çiftliği yönetmesi için okuldan aldı, ancak Newton'un bu işe ne yeteneği ne de ilgisi vardı. SEP'e göre annesinin Cambridge'de okumuş kardeşi ile Grantham okulunun müdürü, onu üniversiteye hazırlanması için annesini ikna etti. Newton 5 Haziran 1661'de Cambridge'deki Trinity College'a, sınıf arkadaşlarından yaşça büyük bir öğrenci olarak girdi. MacTutor'a göre öteki öğrencilere hizmet karşılığında masraflarına yardım alan “sizar” statüsündeydi. Descartes, Gassendi, Hobbes ve Boyle'u okudu, düşüncelerini “Quaestiones Quaedam Philosophicae” adlı defterine yazdı. Defterin başına “Platon dostumdur, Aristoteles dostumdur, ama en iyi dostum hakikattir” anlamına gelen Latince bir söz koydu. MacTutor'a göre matematiğe ilgisi 1663 sonbaharında bir panayırdan aldığı astroloji kitabındaki matematiği anlayamamasıyla başladı; ardından Euclid, Descartes ve Wallis'i okudu.

Kaynaklar: [3] [1]

Veba Yılları: 1665–1667

MacTutor'a göre Newton Nisan 1665'te lisans derecesini aldı. Aynı yaz veba üniversiteyi kapatınca Lincolnshire'a döndü. Orada, henüz yirmi beş yaşına basmadan, iki yıldan kısa bir sürede matematik, optik, fizik ve astronomide devrim niteliğinde ilerlemelere başladı. SEP de onun 1666 sonunda fiilen dünyanın önde gelen matematikçisi olduğunu ve kalkülüsü Ekim 1666 tarihli bir risalede ortaya koyduğunu yazar. MacTutor'a göre “akışlar yöntemi” (method of fluxions) dediği bu yöntemin temelinde, integral almanın türev almanın tersi olduğu kavrayışı yatıyordu. Aynı kaynağa göre Newton 1666'ya gelindiğinde hareket yasalarının ilk biçimlerine sahipti. Dünya'nın çekiminin Ay'ı etkilediğini düşünerek merkezkaç kuvveti yasasından ve Kepler'in üçüncü yasasından ters kare yasasını çıkardı. MacTutor, bu dönemde dairesel hareketin mekaniğini ise henüz doğru kavramadığını da not eder.

Kaynaklar: [3] [1]

Lucasian Profesörlüğü

SEP'e göre Newton 1667'de Trinity'ye fellow olarak döndü. 1669'da ilk yansıtmalı teleskopunu yaptı ve sonsuz seriler üzerine “De Analysi” adlı risaleyi yazdı. Isaac Barrow bu risaleye dayanarak Newton'u yerine önerdi ve Newton Ekim 1669'da Lucasian Matematik Profesörü oldu. MacTutor'a göre o sırada henüz yirmi yedi yaşındaydı. SEP'e göre Newton 1671'e kadar kalkülüs üzerine kitap boyutunda bir çalışmayı büyük ölçüde tamamladı, ancak onu yayımlayacak kimse bulamadı. Bu başarısızlık ilgisini bir süre kalkülüsten uzaklaştırdı. MacTutor'a göre “De Methodis Serierum et Fluxionum” adlı bu eser ancak 1736'da, John Colson'ın İngilizce çevirisiyle basılabildi. SEP'e göre Collins ve Leibniz ile yazışmaları sayesinde Newton'un matematikteki ilerlemeleri yayımlanmasa da gizli kalmadı.

Kaynaklar: [1] [3]

Işık, Renkler ve Teleskop

MacTutor'a göre Newton'un Lucasian profesörü olarak ilk ders dizisi, Ocak 1670'te başlayan optik dersleriydi. Prizmadan geçirdiği güneş ışığının oluşturduğu tayfı inceleyerek beyaz ışığın farklı açılarla kırılan ve her biri ayrı bir renk veren ışınların karışımı olduğunu savundu. Buradan, mercekli teleskopların renk sapmasından hiçbir zaman kurtulamayacağı yolunda yanlış bir sonuca vardı ve bu yüzden yansıtmalı bir teleskop tasarlayıp yaptı. Teleskopun tarihi kaynaklarda farklıdır: SEP 1669'u verir, Westminster Abbey'in Newton sayfası ise 1668'i. MacTutor'a göre Newton 1672'de bir yansıtmalı teleskop bağışladıktan sonra Kraliyet Cemiyeti'ne üye seçildi. Aynı yıl ışık ve renk üzerine ilk makalesini Philosophical Transactions'ta yayımladı. Makale genelde iyi karşılandı, ancak Hooke ve Huygens ışığın dalga değil parçacık hareketi olduğunu yalnızca deneyle kanıtlama girişimine itiraz etti.

Kaynaklar: [3] [1] [4]

Hooke ile Çekişme ve İçe Kapanma

MacTutor'a göre eleştirilere verdiği tepki Newton'un bulgularını yayımlama konusundaki isteksizliğini artırdı. Bir yanı ün ve tanınma isterken, öbür yanı eleştiriden korkuyordu; eleştiriden kaçınmanın en kolay yolu da hiçbir şey yayımlamamaktı. 1675'te Hooke, Newton'un bazı optik sonuçlarını kendisinden aldığını iddia etti. İki adam nazik mektuplarla barıştı, ama Newton Hooke'un önde gelen üyelerinden olduğu Kraliyet Cemiyeti'nden uzaklaştı. Optik araştırmalarının tam bir anlatımını yayımlamayı Hooke'un 1703'teki ölümüne kadar erteledi. MacTutor'a göre İngiliz Cizvitleriyle renk kuramı üzerine yaşadığı sert yazışmanın ardından 1678'de bir sinir krizi geçirdi. Ertesi yıl annesi öldü ve Newton birkaç yıl insanlardan olabildiğince uzak durdu. SEP, Lucasian kürsüsünün gerektirebileceği yeminler meselesinin onu Teslis öğretisini incelemeye yönelttiğini ve bunun Roma ve Anglikan kiliselerinin başka temel öğretilerini de sorgulamasının yolunu açtığını yazar.

Kaynaklar: [3] [1]

Halley'in Sorusu ve Principia

SEP'e göre Hooke Kasım 1679'da Newton'a yazdığı mektuplarda ters kare merkezî bir kuvvet altında hareket eden bir cismin yörüngesini sordu. Newton o sırada konik kesit yörüngeleriyle ters kare kuvvetler arasındaki ilişkiyi bulmuş görünür, ama bunu kimseye bildirmedi. Aynı soruyu 1684 yazında Edmond Halley Cambridge'deki ziyaretinde yeniden sordu. MacTutor'a göre Newton hemen yörüngenin bir elips olacağını söyledi, ancak ilk yazdığı “De Motu” risalesinde yalnızca bunun tersini, yani yörünge elipsse kuvvetin ters kare olduğunu kanıtladı. Halley'in teşvikiyle Newton yeni fiziğini ve astronomiye uygulamasını kapsamlı biçimde yazdı. Bir yılı aşkın bir çalışmanın sonunda Philosophiae Naturalis Principia Mathematica 1687'de yayımlandı. SEP'e göre dokuz sayfalık “De Motu” risalesi bu süreçte beş yüz sayfalık Principia'ya dönüştü.

Kaynaklar: [1] [3]

Principia'nın İçeriği

MacTutor'a göre Newton Principia'da dirençli ve dirençsiz ortamlarda merkezcil kuvvetler altında hareket eden cisimleri inceledi. Sonuçları yörüngedeki cisimlere, mermilere, sarkaçlara ve serbest düşmeye uyguladı. Gezegenlerin Güneş'e uzaklığın karesiyle ters orantılı bir kuvvetle çekildiğini gösterdi ve bunu bütün maddenin birbirini çektiği evrensel çekim yasasına genelledi. Böylece kuyruklu yıldızların basık yörüngelerini, gelgitleri, Dünya ekseninin presesyonunu ve Güneş'in çekimiyle bozulan Ay hareketini açıkladı. SEP'in Principia maddesine göre birinci yasa, bir cismin üzerine etki eden kuvvetler onu zorlamadıkça durgunluğunu ya da düzgün doğrusal hareketini sürdürdüğünü söyler. SEP, bugün bilinen F=ma biçiminin Principia'nın hiçbir baskısında geçmediğini de özellikle belirtir. Newton mutlak ve göreli uzay ile zaman arasında ayrım yaptı. SEP'e göre mutlak zaman ve konumun kendileri gözlenemez, göreli ölçülerden çıkarılmaları gerekir. Ünlü dönen kova örneği de gerçek hareketi görünür hareketten ayırt etmeye yönelik bir örnek olarak sunulur.

Kaynaklar: [3] [2]

Akıl Yürütme Kuralları ve “Hipotez Üretmem”

SEP'e göre Principia'daki doğa felsefesinde akıl yürütme kurallarının ilk ikisi birinci baskıda “hipotez” başlığıyla yer aldı. Üçüncü kural ikinci baskıda, dördüncüsü ise üçüncü baskıda eklendi. İkinci kural aynı etkilerden aynı nedenlerin çıkarılmasına, üçüncüsü deney yapılabilen bütün cisimlerde bulunan niteliklerin bütün cisimlere genellenmesine izin verir. Dördüncü kural, tümevarımla elde edilen önermelerin, yeni olgular onları düzeltene kadar doğru ya da doğruya çok yakın sayılmasını ister. SEP'e göre bu kurallar doğruluk garantisi vermez; geçici çıkarımlara izin verir. Huygens ve Leibniz, Newton'un kuramına, her etkinin temasla gerçekleşmesi koşulunu aramadığı ve uzaktan etkiyi kabul ettiği için karşı çıktı. Newton ikinci baskıya eklediği Genel Skolyum'da şöyle yanıt verdi: çekimin bu özelliklerinin nedenini henüz olgulardan çıkaramadığını ve “hipotez üretmediğini” söyledi.

Kaynaklar: [2]

Parlamento ve Londra'ya Geçiş

MacTutor'a göre Katolik Kral II. James'in Cambridge'e müdahalelerine karşı koyan Newton, üniversiteyi savunmasıyla öne çıktı. Üniversite onu 15 Ocak 1689'da Convention Parliament'a iki temsilcisinden biri olarak seçti. SEP'e göre Newton bu görevi Ocak 1690'a kadar sürdürdü. Bu sırada John Locke ve Nicolas Fatio de Duillier ile dost oldu ve 1689 yazında Huygens ile yüz yüze görüştü. SEP'e göre Newton 1693'ün ortasında, kendi ifadesiyle, bugün sinir krizi denebilecek bir çöküş yaşadı. MacTutor, biyografi yazarlarının bu krize simya deneylerinden kaynaklanan zehirlenme, araştırmalarındaki hayal kırıklığı, Fatio ile dostluğunun sona ermesi ve dinî inançlarından doğan sorunlar gibi farklı nedenler önerdiğini aktarır. MacTutor'un kendi yorumu, hastalığın büyük olasılıkla ömrünün çoğunda yaşadığı depresyon olduğu yönündedir.

Kaynaklar: [3] [1]

Darphane Yılları

SEP'e göre Newton 1696 başında görece önemsiz bir görev olan Darphane Müfettişliği'ni (Warden of the Mint) kabul etti ve 1699 sonunda Darphane Müdürü (Master) oldu. SEP, 1701'de Trinity'deki fellow'luğundan ve Lucasian profesörlüğünden istifa ettiğini ve aynı yıl yeniden on altı ay Cambridge Üniversitesi'ni Parlamento'da temsil ettiğini yazar. Westminster Abbey ise Lucasian profesörlüğünü 1669–1702 olarak verir. MacTutor'a göre Newton bu görevi bilimsel başarılarının ödülü olarak görülen bir makam gibi değil, ciddi bir iş olarak yürüttü. Darphane'yi yeniden basım (recoinage) döneminden geçirdi ve özellikle sahteciliği önleme önlemlerinde çok etkin oldu. Aynı kaynağa göre Darphane geliri ve arazilerinin geliriyle Newton çok zengin biri oldu. SEP, onun Londra'daki son otuz yılının büyük bölümünde Darphane Müdürü olarak kaldığını belirtir.

Kaynaklar: [1] [3] [4]

Kraliyet Cemiyeti ve Şövalyelik

SEP ve MacTutor'a göre Newton 1703'te Kraliyet Cemiyeti başkanlığına seçildi. MacTutor, ölümüne kadar her yıl yeniden seçildiğini ekler. Westminster Abbey'in sayfası ise başkanlık dönemini 1705–1727 olarak verir; bu, öteki iki kaynaktan farklıdır. Newton 1705'te Kraliçe Anne tarafından şövalye ilan edildi; Westminster Abbey bunun Nisan ayında olduğunu belirtir. MacTutor'a göre Newton bilimsel çalışmaları için bu onura layık görülen ilk bilim insanıydı. SEP'e göre Newton, Principia'nın ilk baskısı ve 1670'lerin başındaki optik makaleleri dışında, yaşarken yayımlanan bütün eserlerini Londra yıllarında çıkardı. Opticks 1704'te İngilizce yayımlandı. Ekinde yer alan iki matematik risalesi, kalkülüs üzerine basılan ilk çalışmasıydı. Latince baskı 1706'da, İngilizce ikinci baskı 1717'de çıktı ve her yeni baskı doğa felsefesinin temel konularına dair yeni “Sorular” (Queries) ekledi.

Kaynaklar: [1] [3] [4]

Principia'nın Baskıları

SEP'e göre Newton ikinci baskı üzerinde 1709'da, 66 yaşında çalışmaya başladı. Editörü Roger Cotes'un da teşvikiyle Principia'nın neredeyse her sayfasında değişiklik yaptı ve ikinci baskı 1713'te, ilkinden yirmi altı yıl sonra yayımlandı. Bu baskıda Genel Skolyum eklendi, Cotes da uzun bir Kartezyen ve Leibniz karşıtı önsöz yazdı. 1714 ve 1723'te Amsterdam'da korsan baskılar çıktı. Üçüncü baskı 1726'da, ilkinden otuz dokuz yıl sonra yayımlandı. SEP'e göre üçüncü baskıdaki en önemli değişiklik, yüzey çekiminin enleme göre değişimiyle ilgilidir; Newton burada verilerin Dünya'nın yoğunluğunun düzgün olduğunu gösterdiği sonucuna vardı. İlk İngilizce çeviriyi Andrew Motte yaptı ve 1729'da Londra'da yayımlandı.

Kaynaklar: [1] [2]

Tartışma: Kalkülüsü Kim Buldu?

Kalkülüsün önceliği, bilim tarihinin en sert tartışmalarından biri oldu. SEP, Newton'un kalkülüsü 1660'ların ortasından sonuna doğru, yani Leibniz'den neredeyse on yıl önce bulduğunu yazar. Aynı kaynağa göre Leibniz buna bağımsız olarak ulaştı ve sonuçta daha etkili olan da onun yaklaşımı oldu. MacTutor da Newton'un kalkülüsün temellerini veba yıllarında, “Leibniz'in bağımsız keşfinden birkaç yıl önce” attığını belirtir. Sorunun kaynağı, Newton'un yöntemini uzun yıllar yayımlamamasıydı: SEP'e göre 1671'deki çalışmasını yayımlatamadı ve kalkülüs üzerine basılan ilk eseri ancak 1704'te Opticks'in ekinde çıktı. MacTutor'a göre Newton, Kraliyet Cemiyeti başkanı sıfatıyla konuyu karara bağlamak üzere “tarafsız” bir komite atadı. Komitenin resmî raporunu kendisi yazdı; rapor Cemiyet tarafından kendi adı olmadan yayımlandı. Newton ardından Philosophical Transactions'ta yine imzasız bir değerlendirme yayımladı. MacTutor, yardımcısı Whiston'ın onu “tanıdığım en korkak, en temkinli ve en kuşkucu mizaçlı insan” olarak anlattığını aktarır.

Kaynaklar: [1] [3]

Simya ve Teoloji

SEP'e göre Newton'un Lucasian profesörlüğü yılları, onun daha özel simya ve teoloji araştırmalarının da başlangıcıdır. Newton 1669'da kimya aletleri ve simya kitapları satın aldı; kimya deneyleri bu dönemin tamamına yayıldı. SEP, bu alanı 17. yüzyıldaki simya-kimya karışımını ifade eden “chymistry” terimiyle anar. SEP'e göre Newton'u iki ayrı yüzüyle ele almak gerekir. Bir yanda yaşarken ve ölümünden sonraki birkaç on yılda yayımlanan eserlerin “kamusal Newton”u vardır. Öbür yanda yayımlanmamış matematik ve fizik çalışmaları, simya çalışmaları ve radikal teoloji yazılarının “özel Newton”u vardır. Bu ikinci malzeme büyük ölçüde İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kamuya açıldı. 18. ve 19. yüzyılın başını ise yalnızca kamusal Newton etkiledi. Ölümünden sonra “The Chronology of Ancient Kingdoms Amended” (1728) ve Daniel ile Yuhanna'nın Vahyi'ndeki kehanetler üzerine gözlemler (1733) yayımlandı. SEP'e göre Newton, Eski Ahit'teki olayları astronomik olgulardan tarihlemeye çalıştı ve Süleyman Mabedi'ni kutsal kitaptaki anlatıya göre yeniden kurmaya uğraşan bir el yazması bıraktı.

Kaynaklar: [1] [5]

Elma Hikâyesi: Kim Anlattı?

Newton'un düşen bir elmadan esinlenerek çekimi düşündüğü hikâyesinin dayanağı, arkadaşı William Stukeley'in anılarıdır. Stukeley'in 1752 tarihli el yazmasına göre 15 Nisan 1726'da Kensington'da Newton'un evinde yemek yediler. Hava sıcak olduğu için bahçeye çıkıp bir elma ağacının gölgesinde çay içtiler. Newton ona, çekim düşüncesinin aklına geldiği zamanki durumda olduğunu söyledi. Stukeley'in aktarımına göre Newton, düşünceli bir hâlde otururken düşen bir elma üzerine şöyle düşünmüştü: “Bu elma neden hep dik olarak yere iniyor? Neden yana ya da yukarı gitmiyor da hep dünyanın merkezine doğru düşüyor?” Metin elmanın Newton'un başına düştüğünü söylemez; elma düşünceyi tetikleyen bir gözlem olarak geçer. Anlatı Newton'un yaşlılığında yaptığı bir anlatıma ve bir arkadaşının hatırasına dayanır. Bu yüzden bir tanıklık olarak değerlidir, ama kesin bir tarihsel kayıt sayılmamalıdır.

Kaynaklar: [6]

Ölümü ve Westminster Abbey

SEP'e göre Newton 20 Mart 1727'de, 84 yaşında öldü. Westminster Abbey'e göre evlenmemişti ve Kensington'da öldü; 28 Mart'ta Westminster Abbey'e gömüldü. Cenazeden önce naaşı Jerusalem Chamber'da halka açık tutuldu ve tabutunu Kraliyet Cemiyeti üyelerinin çoğu izledi. Tabutu Lord Chancellor ile birkaç dük ve kont taşıdı. Mezarı koro bölmesinin önünde, anıtının yakınındadır. Latince mezar yazısı “Isaac Newton'un ölümlü olan kısmı burada yatıyor” anlamına gelir. Westminster Abbey'e göre anıtında ışık üzerine çalışmaları, yansıtmalı teleskop ve Principia'da ortaya koyduğu evrenin matematiksel düzeni simgelenmiştir. Newton'un hocası Isaac Barrow da Westminster Abbey'de gömülüdür. Mezarının bulunduğu bölüm bugün “Bilim İnsanları Köşesi” (Scientists' Corner) olarak anılır.

Kaynaklar: [1] [4]

Kâğıtlarının Öyküsü: 1936 Açık Artırması

Newton'un “Portsmouth Kâğıtları” adıyla anılan el yazmaları 1936'da satışa çıkarıldı. Newton Project'e göre Viscount Lymington'ın satışa çıkardığı kâğıtlar 13–14 Temmuz 1936'da Sotheby's'te satıldı. Satış arşivi dağıttı, ama Newton'un simyaya ve gelenek dışı teolojiye ilgisinin tüm boyutunu da ortaya çıkardı. Koleksiyonun tamamı yalnızca 9.000 sterlin kadar getirdi. Newton Project bu tutarı, 2001'de tek bir yaprak için ödenen 18.000 dolarla karşılaştırarak “cimri” bir rakam olarak niteler. Satışı son anda kardeşinden öğrenen iktisatçı John Maynard Keynes, önemini fark edince el yazmalarını satın almaya girişti ve özellikle simya kâğıtlarını topladı. Koleksiyonunu 1946'daki ölümünde King's College'a bıraktı. Teolojik malzemeyle ilgilenen Abraham Yahuda'nın topladığı kâğıtlar ise bugünkü İsrail Ulusal Kütüphanesi'ne verildi ve 1960'ların sonunda araştırmacılara açıldı. Newton Project, Yahuda'nın Newton'un Hristiyanlık anlayışında İsa'ya verilen görece düşük konuma ilgi duyduğunu da belirtir.

Kaynaklar: [5]

Tarih Sorunu: 1642 mi, 1643 mü?

Newton'un doğum ve ölüm tarihleri, İngiltere'nin o dönemde hâlâ Jülyen takvimini kullanmasından dolayı iki biçimde verilir. SEP ve Westminster Abbey doğum tarihini eski takvimle 25 Aralık 1642 olarak verir. MacTutor ise Gregoryen takvime çevrilmiş 4 Ocak 1643 tarihini kullanır ve İngiltere'nin Gregoryen takvimi ancak 1752'de benimsediğini hatırlatır. Calendar (New Style) Act 1750'nin metnine göre İngiltere'de 1752 yılı 1 Ocak'ta başladı. O yıl 2 Eylül'ü izleyen gün 14 Eylül sayıldı ve takvimden on bir gün atlandı. Aynı yasa, o güne kadar 25 Mart'ta başlayan resmî yılın bundan sonra 1 Ocak'ta başlamasını da hükme bağladı. Bu madde, bu yüzden Newton'la ilgili tarihleri kaynakların verdiği eski takvim biçimiyle kullanır.

Kaynaklar: [1] [4] [3] [7]

Bugüne Mirası

SEP'e göre Newton'un teorisi İngiltere'de Principia'nın yayımlanmasından hemen sonra kök saldı. Kıta Avrupası'nda ise Huygens ve Leibniz'in uzaktan etkiye karşı güçlü itirazları yüzünden etkisi gecikti. Çekim kuramının vaatleri ancak 1730'ların sonundan itibaren giderek doğrulandı. MacTutor'a göre ışığın parçacık kuramı da, belki Newton'un yüksek itibarı nedeniyle, dalga kuramının 19. yüzyılda yeniden canlanmasına kadar egemen kaldı. MacTutor, Newton'un Opticks'te bazı gözlemleri açıklamak için parçacık kuramının yanında bir dalga kuramına da başvurmak zorunda kaldığını not eder. Newton'un simya ve teoloji yazıları, onu yalnızca “akıl çağının” bir öncüsü olarak sunan basit anlatıya karşı bir uyarıdır (bkz. Aydınlanma Felsefesi). Kalkülüs kavgası, Kraliyet Cemiyeti başkanlığı ve Darphane görevi de bilimin yalnızca keşiflerden değil, kurumlardan ve rekabetlerden de oluştuğunu gösterir.

Kaynaklar: [1] [3]

Kilit Olaylar Kronolojisi

• 5 Haziran 1661

  Trinity College'a girdi.

• 13–14 Temmuz 1936

  Newton'un kâğıtları Sotheby's'te satıldı.

• 15 Nisan 1726

  Stukeley ile Kensington'da elma hikâyesi konuşuldu.

• 20 Mart 1727 (eski takvim)

  Newton Kensington'da öldü; 28 Mart'ta Westminster Abbey'e gömüldü.

• 25 Aralık 1642 (eski takvim)

  Isaac Newton Woolsthorpe'ta doğdu (Gregoryen: 4 Ocak 1643).

• Nisan 1665

  Lisans derecesini aldı; veba yüzünden Lincolnshire'a döndü.

• Ekim 1666

  Kalkülüs üzerine ilk risalesini yazdı.

• Ekim 1669

  Lucasian Matematik Profesörü oldu.

• 1672

  Kraliyet Cemiyeti'ne seçildi; ilk optik makalesini yayımladı.

• 1684

  Halley ters kare kuvvet altındaki yörüngeyi sordu.

• 1687

  Principia yayımlandı.

• Ocak 1689

  Convention Parliament'a seçildi.

• 1693

  Sinir krizi geçirdi.

• 1696

  Darphane Müfettişi (Warden) oldu.

• 1699

  Darphane Müdürü (Master) oldu.

• 1703

  Kraliyet Cemiyeti başkanı seçildi.

• 1704

  Opticks İngilizce yayımlandı.

• Nisan 1705

  Kraliçe Anne tarafından şövalye ilan edildi.

• 1713

  Principia'nın Genel Skolyum'lu ikinci baskısı.

Kaynaklar ve ileri okuma

Numaralı kaynaklar, bağlantı verilen bölümlerdeki açıklamaları destekler; diğer bağlantılar ileri okuma içindir.

1. Stanford Felsefe Ansiklopedisi — Isaac Newton (George Smith)

   Hayatın dört dönemi, Cambridge ve Londra yılları, yayın tarihleri, simya ve teoloji ilgisi.

2. Stanford Felsefe Ansiklopedisi — Newton's Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (George Smith)

   Principia'nın üç baskısı, hareket yasaları, mutlak uzay-zaman, akıl yürütme kuralları ve Genel Skolyum.

3. MacTutor Matematik Tarihi (St Andrews Üniversitesi) — Isaac Newton biyografisi

   Çocukluğu, Cambridge'deki matematik eğitimi, veba yılları, optik tartışmaları, Darphane ve kalkülüs öncelik kavgası.

4. Westminster Abbey — Sir Isaac Newton

   Ölümü, cenaze töreni, mezarı ve anıtı; resmî kurum kaydı.

5. Newton Project (Oxford Üniversitesi) — The Sotheby Sale of Isaac Newton's Papers in 1936

   Portsmouth Kâğıtları'nın 1936 satışı, Keynes ve Yahuda koleksiyonları.

6. William Stukeley — Memoirs of Sir Isaac Newton's Life (1752 tarihli el yazması; Wikisource metni)

   Birincil kaynak: elma hikâyesinin 15 Nisan 1726 tarihli anlatımı.

7. legislation.gov.uk — Calendar (New Style) Act 1750

   Birincil kaynak: İngiltere'nin Gregoryen takvime geçişini düzenleyen yasa metni.