Genel Bakış
Malazgirt zaferinin (1071) ardından Anadolu'ya akın eden Türkmen beylerinden Süleyman Şah, 1075'te İznik'i başkent yaparak Büyük Selçuklu Devleti'nden bağımsız (ama aynı hanedandan) bir kol olan Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurdu; bu devlet, Anadolu'nun Türk-İslam kimliğini kalıcı hale getiren temel siyasi yapıydı.
Kökenler ve Kuruluş
İlk yıllarda Birinci Haçlı Seferi'nin (1096-99) baskısıyla başkent İznik'ten Konya'ya taşındı; devlet, Anadolu'daki diğer Türkmen beylikleriyle (Danişmendliler gibi) zaman zaman rekabet ederek zamanla bölgesel birliği sağladı.
Savaşlar ve Askeri Çatışmalar
I. Alaeddin Keykubad döneminde (1220-1237) devlet askeri ve siyasi zirveye ulaştı; Alaiye (Alanya) fethiyle Akdeniz'e açılan bir liman kazanıldı. Ancak 1243'teki Kösedağ Savaşı'nda Moğol ordusuna yenilgi, devletin bağımsızlığını fiilen kaybedip İlhanlı Moğol hanlığına vergi veren bir uydu devletine dönüşmesine yol açtı.
Yönetim, Ekonomi ve Toplum
Devlet, ikta sistemiyle topraklarını sipahilere dağıtarak hem tarımsal üretimi hem askeri gücü örgütledi; Türkmen boyları kırsal ve sınır bölgelerinde yarı özerk biçimde yaşamaya devam ederken, şehirlerde Fars-İslam bürokrasi geleneği egemendi.
Gündelik Yaşam
Kervansaraylar, Anadolu'yu boydan boya kat eden ticaret yollarını güvenli hale getirerek İpek Yolu'nun batı ucundaki ticareti canlandırdı; bu yapılar tüccarlara ücretsiz konaklama, yiyecek ve veteriner hizmeti bile sunuyordu. Selçuklu şehirlerinde Türkmen, Rum, Ermeni ve Süryani nüfus bir arada yaşamayı sürdürdü.
Kültür, Sanat ve Bilim
Konya, Mevlana Celaleddin Rumi'nin yaşayıp öğretisini yaydığı bir tasavvuf merkezine dönüştü; Alaeddin Camii, İnce Minareli Medrese ve çok sayıda kervansaray (Sultanhanı gibi), Selçuklu mimarisinin taş işçiliği ve süsleme sanatındaki en olgun örnekleri arasında yer alır.
Önemli Hükümdarlar ve Liderler
- Süleyman Şah1075–1086
Devletin kurucusu; İznik'i başkent yaptı.
- II. Kılıç Arslan1156–1192
Miryokefalon zaferiyle (1176) Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudunu kırdı.
- I. Alaeddin Keykubad1220–1237
Devletin en parlak dönemine önderlik etti; Alanya'yı fethetti.
Kilit Olaylar Kronolojisi
Süleyman Şah, İznik'i başkent yaparak devleti kurdu.
Miryokefalon Savaşı'nda Bizans'a karşı kesin zafer kazanıldı.
I. Alaeddin Keykubad döneminde devlet zirveye ulaştı.
Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilgi bağımsızlığı fiilen sona erdirdi.
Son Selçuklu sultanının ölümüyle devlet resmen sona erdi, Anadolu beyliklere bölündü.
Çöküş ve Son
Kösedağ yenilgisinin ardından İlhanlı Moğol valilerinin vesayeti altında zayıflayan devlet, 14. yüzyıl başında merkezi otoritenin tamamen çökmesiyle -aralarında Osmanlı Beyliği'nin de bulunduğu- çok sayıda bağımsız Türkmen beyliğine parçalandı.
Bugüne Mirası
Anadolu Selçukluları, Anadolu'yu kalıcı bir Türk-İslam yurdu haline getiren temel siyasi ve kültürel altyapıyı kurdu; parçalanmasının ardından ortaya çıkan beyliklerden biri olan Osmanlı Beyliği, bir asır içinde bu mirası devralıp büyük bir imparatorluğa dönüştürecekti.
Görseller
