Genel Bakış
Michelangelo Buonarroti, 6 Mart 1475'te, babası Lodovico'nun podestà (yönetici) olarak görev yaptığı Caprese'de doğdu ve 18 Şubat 1564'te Roma'da, seksen dokuzuncu yaşına birkaç hafta kala öldü. Heykeltıraş, ressam, mimar ve şair olarak İtalyan Rönesansı'nın (Rönesans) en etkili adlarından biridir; çağdaşları onu sağlığında sık sık “ilahi” diye nitelerdi. Yaşamı, 16. yüzyıl sanatçıları arasında en iyi belgelenenlerden biridir: iki çağdaş biyografi, yüzlerce mektup, sözleşmeler, çizimler ve şiirler elimizdedir. Ölüm tarihinin bile iki biçimde kaydedilmesi bu belgelerin niteliğini gösterir: Vasari tarihi Floransa takvimine göre 17 Şubat 1563 diye yazar ve bunun Roma hesabıyla 1564 olduğunu ekler. Bu madde onu üç düzlemde anlatıyor: kaynakların neyi nasıl gösterdiği, başlıca eserlerin öyküsü ve hakkında dolaşan yaygın bir yanlışın kaynaklardaki karşılığı.
Kaynak Sorunu: Michelangelo'yu Kim Anlattı?
Michelangelo hakkında bildiklerimizin önemli bir bölümü, sağlığında yazılmış iki biyografiye dayanır. Giorgio Vasari'nin “Ressamların, Heykeltıraşların ve Mimarların Yaşamları” 1550'de yayımlandı ve 1568'de büyük ölçüde genişletilerek yeniden basıldı; Vasari onu, dünyaya tanrının “yaşamın, eserlerin ve ahlakın en yüksek örneği” olsun diye gönderdiği, “insandan çok ilahi” bir varlık olarak tanıtır. Ascanio Condivi'nin “Michelangelo'nun Hayatı” ise 16 Temmuz 1553'te yayımlandı. Çevirmeni Charles Holroyd'un belirttiği gibi, kitabı büyük olasılıkla Michelangelo'nun kendisi teşvik etti; amacı, Vasari'nin ilk baskısındaki bazı yanlışları düzeltmekti. Condivi'nin anlatımı bu yüzden bir tür dolaylı otobiyografi sayılır; kimi cümleleri Michelangelo'nun hâlâ elimizde olan mektuplarıyla neredeyse aynıdır. İki metin de birer portre kurar ve tarafsız kayıt sayılamaz: biri ustayı yüceltir, öteki ustanın kendi anlatmak istediği hikâyeyi aktarır. Aralarındaki gerilim metinlere de yansır: Condivi, ustayla yakınlığı olmayan bazı kişilerin “hiç olmamış şeyler” anlattığını yazmış ve Ghirlandaio'yu genç öğrencisini kıskanıp ona hiç yardım etmemekle suçlamıştı. Vasari 1568 baskısında, Condivi'nin adını vermeden bu suçlamayı “açıkça yanlış” diye niteler ve kanıt olarak Michelangelo'nun babasının Ghirlandaio'nun defterine yazdığı 1488 tarihli çıraklık kaydını aktarır.
Çıraklık, Medici Çevresi ve İlk Eserler
Babası oğlunun sanatla uğraşmasına başta karşı çıktı, ama sonunda onu Domenico Ghirlandaio'nun atölyesine verdi. Vasari'nin aktardığı kayda göre sözleşme 1 Nisan 1488 tarihlidir ve üç yıllıktır; alışılmışın tersine ustalar çırağa para ödemeyi üstlenmişti: ilk yıl altı, ikinci yıl sekiz, üçüncü yıl on florin. Çıraklığa başladığı yaş bile kaynaklarda farklıdır: Vasari on dört, Condivi on üç der. Atölyede, kendisi de Ghirlandaio'nun öğrencisi olan Francesco Granacci ile dost oldu; Granacci ona çizimler verdi ve onu San Marco'daki Medici bahçesine götürdü. Muhteşem Lorenzo de' Medici bu bahçede topladığı antik heykellerin başına Donatello'nun öğrencisi yaşlı heykeltıraş Bertoldo di Giovanni'yi getirmiş ve Ghirlandaio'dan buraya yetenekli öğrenciler göndermesini istemişti. Michelangelo antik eserleri burada, ilk elden inceleyerek öğrendi. Lorenzo'nun ölümünden birkaç yıl sonra Medicilerin Floransa'dan kovulduğu kargaşada Bologna'da kaldı, ortalık yatışınca döndü; Haziran 1496'nın sonunda ilk kez Roma'ya geldi. Roma'da Iacopo Galli için insan boyunu aşan bir Bakkhus (şarap tanrısı) yonttu. Hemen öncesinde yaptığı ve eskitilerek antika gibi gösterilen “Uyuyan Aşk Tanrısı”nı Kardinal Raffaele Riario gerçek bir antik eser sanarak satın almıştı. Floransa'ya dönüşünden sonra Flandrialı Moscheroni tüccarlarının satın alıp Flandra'ya gönderdiği bir Meryem ve Çocuk ile Agnolo Doni için boyadığı yuvarlak “Kutsal Aile” (Doni Tondo) geldi; ikincisi, kesin olarak ona ait bilinen tek taşınabilir resimdir.
Pietà ve David
“Pietà”, bir Fransız kardinalin Roma'daki mezar şapeli için sipariş ettiği, ölü İsa'yı kucağında tutan Meryem'i gösteren mermer gruptur; 1497 ile 1500 arasında yapıldı, 1,74 metre yüksekliğindedir ve bugün Aziz Petrus Bazilikası'ndadır. Condivi, bitirdiğinde Michelangelo'nun yirmi dört ya da yirmi beş yaşında olduğunu yazar. Vasari'ye göre bu, adını taşıyan tek eseridir: bazı Lombardiyalıların heykeli kendi hemşerilerine mal ettiğini duyunca bir gece şapele kapanıp adını Meryem'in göğsünü saran kuşağa kazıdı ve bunu bir daha hiçbir eserinde yapmadı. “David” ise Floransa'nın simgesi oldu. Sözleşmesi 16 Ağustos 1501 tarihlidir; Michelangelo 13 Eylül 1501 Pazartesi sabahı katedralin yanındaki ahşap bir barakada çalışmaya başladı. Kullandığı dokuz kulaçlık (braccia) blok, yıllar önce başka bir heykeltıraşın yarım bıraktığı bozuk bir parçaydı; sözleşme bu kişinin adını “Maestro Agostino” diye verirken Vasari “Simone da Fiesole” der, yani en temel ayrıntıda bile belgeler ile biyografi ayrışır. Heykelin nereye konacağına karar vermek için 1504 başında (Floransa takvimine göre 25 Ocak 1503) kentin önde gelen sanatçılarından bir kurul toplandı; kimi katedralin önünü, Botticelli'nin de desteklediği görüşle, kimi Loggia dei Lanzi'yi önerdi ve sonunda seçimin Michelangelo'ya bırakılmasına karar verildi. Sonunda heykel 14 Mayıs 1504'te atölyeden çıkarıldı ve Signoria Meydanı'na taşındı; 5,17 metrelik dev 8 Eylül 1504'te halka açıldı. 1527'deki kargaşada sol kolu kırıldı; parçaları Vasari ve arkadaşı Cecchino Salviati topladı ve kol 1543'te yerine takıldı. Heykel, 1873'te korunması için Accademia'ya taşındı; meydandaki bugünkü heykel bir kopyadır.
Sistina Şapeli Tavanı
Sistina tavanı II. Julius'un siparişidir. Vatikan Müzeleri'nin kaydına göre Michelangelo 8 Mayıs 1508'de imzaladığı ilk sözleşmede köşe üçgenlerine on iki havari ve geri kalan yüzeye süslemeler yapmayı üstlenmişti; ancak bu planı “zavallı bir şey” bulunca papa ona programı serbestçe belirleme yetkisini veren yeni bir görev verdi. Sonuçta ortada Yaratılış kitabından dokuz sahne, çevresinde tahtlarda oturan peygamberler ve sibiller, İsa'nın ataları, madalyon tutan çıplak figürler ve köşelerde İsrail halkının mucizevi kurtuluş öyküleri yer aldı. Tavanın ilk yarısı, giriş duvarından “Havva'nın Yaratılışı”na kadar, Ağustos 1510'da tamamlandı; bütün iş en geç 31 Ekim 1512'de bitti, çünkü papa 1 Kasım'da şapelde ayin yönetti. Condivi, Michelangelo'nun bu iş için masraflar dahil yaklaşık üç bin duka aldığını yazar. İskele konusu da kaynaklara yansımıştır: Vasari'ye göre Bramante tonoza delikler açıp iplerle asılı bir iskele kurdu; Michelangelo işin sonunda bu deliklerin nasıl kapatılacağını sorunca papa ona iskeleyi kendi bildiği gibi kurma izni verdi. Bu yoğun çalışmanın bedeli de kayıtlıdır: Vasari, yüzü yukarı dönük çalışmaktan gözlerinin öyle bozulduğunu yazar ki aylar boyunca mektupları ve çizimleri ancak başını geriye atarak okuyabildi.
Julius'un Mezarı: Bitmeyen Proje
II. Julius, Michelangelo'yu 1505 başında Roma'ya çağırıp kendi mezar anıtını ısmarladı. Vasari'nin aktardığı ilk tasarım, ortasında papanın lahdi bulunan tapınak biçimli bir iç mekânı ve sahneler, süslemeler hariç kırk mermer heykeli içeriyordu. Michelangelo mermer için Carrara'ya gönderildi; ama iş kısa süre sonra durdu ve proje sonraki on yıllarda defalarca küçültülüp yeniden sözleşmeye bağlandı. Julius'un mirasçıları, özellikle yeğeni Urbino Dükü, Michelangelo'yu on altı bin altın alıp işi bitirmemekle suçladı; Condivi'nin anlatımı bu suçlamalara karşı bir savunma gibi okunur. Anıtın merkezindeki “Musa” 1520 dolaylarında tamamlandı ve 2,35 metre yüksekliğindedir. Çok daha mütevazı son biçim 1545'te Roma'daki San Pietro in Vincoli Kilisesi'ne yerleştirildi. Holroyd'un deyişiyle bu, ustanın hayatındaki “mezar trajedisi”dir: en görkemli sözleşmesi, onu en uzun süre meşgul eden ve en çok hayal kırıklığı yaratan işe dönüştü.
Medici Şapeli ve Laurentiana Kütüphanesi
Medici ailesinden gelen Kardinal Giulio, sonradan papa olan VII. Clemens, Michelangelo'yu Floransa'da tutmak için ona San Lorenzo'da hem bir Medici aile mezar şapeli (Yeni Sakristi) hem de Medici kütüphanesini yaptırdı. Şapelde Urbino Dükü Lorenzo ile Nemours Dükü Giuliano'nun mezarları yer alır; Vasari'nin anlatımıyla Michelangelo mezarların birine “Gece” ile “Gündüz”ü, ötekine “Şafak” ile “Alacakaranlık”ı yerleştirerek dünyanın bütün evrelerini bu anıtlara taşımak istemişti. Şapeldeki heykellerin bir bölümü, 1534'te Roma'ya taşındığında bitmemiş kaldı. Laurentiana Kütüphanesi'nin tasarımı da aynı yıllara aittir; 46 metre uzunluğundaki okuma salonu, estetik ile işlevi birleştiren bir mekân olarak anılır. Kütüphanenin ünlü merdiveni Michelangelo Roma'dayken yapıldı: 1555'te Vasari'ye yazdığı bir mektupta, yıllar önce tasarladığı merdivenin aklına ancak “bir rüya gibi” geldiğini, tam da o zaman düşündüğü merdiven olduğundan emin olmadığını söyleyerek onu üst üste konmuş, gittikçe küçülen oval kutularla tarif eder.
Floransa Cumhuriyeti Yılları
Medicilerin yeniden kovulmasının ardından kurulan Floransa Cumhuriyeti 1529–1530'da kuşatıldı. Michelangelo bu dönemde cumhuriyete bin altın borç verdi, savunma işlerini yöneten dokuz kişilik askerî kurula seçildi ve San Miniato tepesi ile kentin surlarını tahkim etmeye bütün gücünü verdi. Kent 1530'da teslim oldu ve Medici yeniden iktidara geldi. Vasari'ye göre papanın komiseri cumhuriyetin önde gelen taraftarlarını tutuklatırken Michelangelo'yu da evinde aradı; ama o, gizlice çok yakın bir dostunun evine kaçmış ve günlerce orada saklanmıştı. Öfke yatıştığında VII. Clemens onun yeteneğini hatırlayıp aratıldı, eski görevlerine iade edilmesini ve San Lorenzo'daki işlere dönmesini istedi. Michelangelo 1534'te Floransa'dan ayrılıp Roma'ya yerleşti ve ömrünün geri kalanını orada geçirdi. Bu yıllar, sanatçının siyasi bir figür de olduğunu gösterir: aynı Medici ailesi hem onun hamisi hem de ondan hesap sormak isteyen güç oldu.
Kaynaklar: [1]
Son Yargı ve Çıplaklık Tartışması
VII. Clemens'in ölümünün ardından papa seçilen III. Paulus, Michelangelo'yu hizmetine almak istedi; Julius'un mezarıyla ilgili yükümlülüklerini öne süren sanatçı sonunda Sistina Şapeli'nin sunak duvarını boyamayı kabul etti. “Son Yargı” 1536 ile 1541 arasında boyandı. Sahne, İsa'nın hükmünü bildirmeden hemen önceki anı gösterir; sakin ama buyurgan bir hareketle çevresindeki bütün figürleri geniş, yavaş bir dönüşe sokar. Yanında Meryem, çevresinde azizler, seçilmişler, dirilen ölüler ve cehenneme inen lanetliler yer alır. Eser büyük hayranlık kadar sert tepki de doğurdu: Vatikan Müzeleri'nin aktardığı gibi papanın tören ustası Biagio da Cesena, böyle onurlu bir yerde “utançlarını bu kadar utanmazca gösteren” bunca çıplak figür yapılmasının çok ayıp olduğunu, bunun papanın şapeline değil hamamlara ve meyhanelere yakışacağını söyledi. Kilisenin (Hristiyanlık) Reform tartışmalarıyla sarsıldığı yıllarda boyanan bu çıplaklar, 1564'te Trento Konseyi'ne bağlı bir kurulun “müstehcen” bulunan figürlerin örtülmesine karar vermesine yol açtı. Örtüleri boyama işi Daniele da Volterra'ya verildi ve o bu yüzden “braghettone” (pantolonlu) lakabıyla anıldı. Daniele'nin örtüleri yalnızca ilkiydi; sonraki yüzyıllarda başkaları da eklendi. Bu maddenin kahraman portresi, aynı ressama atfedilen bir portredir.
Mimar ve Rakipler
Antonio da Sangallo 1546'da ölünce III. Paulus Aziz Petrus Bazilikası'nın yapımını Michelangelo'ya verdi; o, Sangallo'nun tasarımını “Alman üslubuna” yakın bulup daha görkemli, daha ucuz ve daha hızlı bitirilebilecek bir plan önerdi. Aynı papa, Sangallo'nun yarım bıraktığı Farnese Sarayı'nın büyük üst korniçini de ona yaptırdı. Roma halkı papanın onayıyla Kapitol Tepesi'ni (Campidoglio) yeniden düzenlemek isteyince tasarımı yine Michelangelo'dan istedi; meydanın ortasına, oval bir kaide üzerine Marcus Aurelius'un bronz atlı heykeli yerleştirildi. Sanat çevresindeki ilişkileri ise gergindi. 1504'te Leonardo da Vinci (Leonardo da Vinci) Floransa'nın büyük konsey salonunda “Anghiari Savaşı”nı hazırlarken Michelangelo da karşı duvar için “Cascina Savaşı”nın kartonunu çizdi; ikisi de tamamlanmadı. Michelangelo'nun kartonu bir dönem genç sanatçıların okulu oldu, sonra parçalanıp dağıtıldı. Vasari ve Condivi, Bramante'nin, akrabası Raffaello lehine Michelangelo'ya karşı entrika çevirdiğini yazar: onlara göre Sistina tavanı işi ona, heykeltıraş olduğu için başarısız olup Raffaello'nun gölgesinde kalacağı umuduyla verdirilmişti. Rekabetin bu anlatısını da en çok, onu ölümsüzleştiren biyografiler kurar.
Tartışma: Tavanı Sırtüstü mü Boyadı?
Sistina tavanıyla ilgili en yaygın inanç, Michelangelo'nun dört yıl boyunca iskelede sırtüstü yatarak çalıştığıdır. Bu maddenin önceki sürümü de böyle yazıyordu. Oysa iki çağdaş biyografi başka bir şey anlatır. Vasari, ustanın “yüzü yukarı dönük” çalıştığını ve bunun gözlerini öyle bozduğunu yazar ki aylar boyunca bir mektubu ya da çizimi ancak başını geriye atarak okuyabilmiştir; Condivi de yıllarca gözleri tonoza dikili çalıştığı için aşağı baktığında zor gördüğünü, küçük bir şeyi okumak için onu başının üzerine kaldırması gerektiğini ekler. Vasari'nin kendi deneyimini anlatırken, benzer tonozlarda çalışırken başını dayayıp uzanabileceği bir sandalye yaptırmasaydı dayanamayacağını söylemesi, uzanmanın olağan yöntem değil bir kolaylık olduğunu da düşündürür. Kaynaklar ayrıca iskelenin tavana asılı değil, Michelangelo'nun istediği gibi kurulduğunu gösterir. Yani popüler imge, çağdaş tanıkların anlattığı başı geriye atılmış, yorucu çalışmadan çok sonraki anlatımların ürünüdür; bu, bir efsanenin kaynağının çoğu kez tek bir metin değil, onu yeniden anlatanların kendisi olduğunu gösteren tipik bir örnektir.
Tartışma: “İlahi” İmgesi Kimin Kurgusu?
Michelangelo'nun sağlığında “ilahi” diye anılması, onun olağanüstü yeteneğine duyulan hayranlığın ifadesiydi; çağdaşları, eserlerindeki ürkütücü gücü “terribilità” kelimesiyle anlatıyordu. Ama bu imgenin yazıya dökülmesinde biyografilerin payı büyüktür. Vasari, Michelangelo adının bile “göksel ve ilahi” bir şeyi çağrıştırmak için konduğunu, yıldız falının onun sanatlarda başarılı olacağını gösterdiğini yazar; bu, belgeden çok bir övgü kalıbıdır. Condivi'nin kitabı ise ustanın kendi sesine yakındır ve onu alçakgönüllü ve sabırlı bir adam olarak sunar; Pietà'daki Meryem'in gençliğini de kutsal bir iffetin işareti olarak yorumlar. İki anlatı birbirini tamamlar ama ikisi de sanatçıyı ideal ve tutarlı bir figür olarak göstermeye çalışır. Bu yüzden bugün Michelangelo hakkında konuşurken, bilgiyi kimden aldığımızı ve o kaynağın ne yapmaya çalıştığını sormak gerekir.
Bugüne Mirası
Michelangelo'nun eserlerinin çoğu bugün de yapıldıkları yerlerde ya da yakınında durur ve aynı tartışmaların konusudur. David Floransa'nın simgesidir; Pietà Aziz Petrus'ta, Musa San Pietro in Vincoli'dedir. Ömrünün son yıllarında da şiir yazmayı sürdürdü: sonelerinin önemli bir bölümü şair Vittoria Colonna'ya (1490–1547) yazılmıştır ve bunların çoğu çizimlerin ya da faturaların arkasına karalanmıştır. Son Yargı, üzerindeki örtülerle birlikte, 16. yüzyıldaki dinî tartışmanın kendisinin bir belgesidir. Heykelin, resmin ve mimarinin aynı kişide bu ölçüde buluştuğu başka bir örnek zor bulunur; ama onu bu kadar iyi tanımamızın nedeni yalnızca eserleri değil, onu anlatan metinlerin bolluğudur. Michelangelo, bir yaşamın kaynaklarla nasıl kurulduğunu ve bu kaynakların nasıl yeniden okunabileceğini gösteren örneklerden biridir.
Önemli İsimler
- Michelangelo Buonarroti1475–1564
Heykeltıraş, ressam ve mimar; David, Pietà, Sistina tavanı ve Son Yargı ile anılır.
- Giorgio VasariYaşamlar, 1550 ve 1568
Michelangelo'yu “insandan çok ilahi” bir varlık olarak anlatan biyografi yazarı; ilk baskı 1550, genişletilmiş baskı 1568.
- Ascanio CondiviBiyografi, 1553
1553'te yayımlanan ve büyük olasılıkla Michelangelo'nun kendisinin teşvik ettiği biyografinin yazarı.
- II. Juliuspapa
Sistina tavanını ve kendi mezar anıtını sipariş etti.
- Daniele da Volterra1509–1566
Son Yargı'daki çıplak figürleri örten ressam; “braghettone” lakabıyla anılır.
- Vittoria Colonna1490–1547
Michelangelo'nun sonelerinin önemli bir bölümünü adadığı şair.
Kilit Olaylar Kronolojisi
Ghirlandaio atölyesiyle üç yıllık çıraklık sözleşmesi yapıldı.
Michelangelo Caprese'de doğdu.
David, Signoria Meydanı'nda halka açıldı.
Sistina tavanı için ilk sözleşme imzalandı.
“David” için sözleşme imzalandı; iş 13 Eylül'de başladı.
Michelangelo Roma'da öldü; aynı yıl Trento Konseyi'ne bağlı bir kurul Son Yargı'daki figürlerin örtülmesine karar verdi.
Sistina tavanı tamamlandı; papa 1 Kasım'da şapelde ayin yönetti.
Haziran sonunda ilk kez Roma'ya geldi.
“Pietà”yı yaptı; adını taşıyan tek eseridir.
II. Julius onu Roma'ya çağırıp mezar anıtını ısmarladı.
Kuşatılan Floransa'nın tahkimatını yönetti; kent 1530'da teslim oldu.
Floransa'dan ayrılıp Roma'ya yerleşti.
“Son Yargı” Sistina Şapeli'nin sunak duvarında boyandı.
Aziz Petrus Bazilikası'nın mimarı oldu.
Kaynaklar ve ileri okuma
Numaralı kaynaklar, bağlantı verilen bölümlerdeki açıklamaları destekler; diğer bağlantılar ileri okuma içindir.
- Giorgio Vasari — Life of Michelagnolo Buonarroti (Lives, 1568; İng. çev. Gaston du C. de Vere, cilt 9)
Birincil kaynak: doğum kaydı, Ghirlandaio çıraklık sözleşmesi, Bertoldo ve San Marco bahçesi, Pietà'daki imza, David bloğu, Sistina iskelesi, Julius mezarı, Medici Şapeli figürleri, 1530 sonrası saklanma, Biagio da Cesena, Aziz Petrus, Farnese ve Campidoglio.
- Vatikan Müzeleri — Sistina Şapeli Tavanı
8 Mayıs 1508 sözleşmesi ve on iki havari planı, ikonografik program, Ağustos 1510 ve 31 Ekim 1512 tarihleri.
- Ascanio Condivi — Vita di Michelagnolo Buonarroti (1553); İng. çev. ve notlar: Charles Holroyd, Michael Angelo Buonarroti (1903)
Birincil kaynak ve Holroyd'un belgelere dayalı notları: 1553 yayını, çıraklık yaşı, Galli için Bakkhus, David sözleşmesi (16 Ağustos 1501), 13 Eylül 1501, yerleşim kurulu, 14 Mayıs 1504, 1527'de kırılan kol, 1873 taşınması, tavanın 3.000 dukalık bedeli, 18 Şubat 1564.
- World History Encyclopedia — Michelangelo (Mark Cartwright)
Genel biyografi: 'ilahi' nitelemesi, Uyuyan Aşk Tanrısı ve Riario, Pietà'nın boyutu, David'in 5,17 m yüksekliği ve 8 Eylül 1504 açılışı, Cascina Savaşı, Vittoria Colonna, Musa, Son Yargı tarihleri.
- Vatikan Müzeleri — Son Yargı
1536–1541 tarihleri, konu, Biagio da Cesena'nın eleştirisi, Trento Konseyi kurulunun kararı, Daniele da Volterra ve sonraki yüzyıllarda eklenen örtüler.
Görseller
Sık Sorulan Sorular
II. Julius Sistina tavanı için başlangıçta ne istemişti?
8 Mayıs 1508'de imzalanan ilk sözleşme, köşe üçgenlerine on iki havari ve geri kalan yüzeye süslemeler öngörüyordu. Michelangelo bu planı “zavallı bir şey” diye nitelendirince papa ona programı kendisinin belirlemesine izin veren yeni bir görev verdi. Ortaya çıkan tavan bu yüzden bir havari dizisi değil, Yaratılış sahneleri ile peygamber ve sibillerden oluşan çok daha büyük bir program taşır. Condivi'ye göre Michelangelo bu iş için masraflar dahil yaklaşık üç bin duka aldı.
David'in mermeri neden Michelangelo'dan önce de kullanılmıştı?
Dokuz kulaç yüksekliğindeki blok, yıllar önce başka bir heykeltıraşın yontmaya başlayıp kötü biçimde yarım bıraktığı bir parçaydı; Vasari, bacakların arasına bir delik açıldığını ve bloğun “tamamen biçimsiz” kaldığını yazar. 1501 sözleşmesi bu önceki ustayı “Maestro Agostino” diye anarken Vasari ona “Simone da Fiesole” der. Yani Michelangelo sıfırdan bir bloğa değil, yarım kalmış ve terk edilmiş bir malzemeye yeni bir tasarım getirdi; iş 13 Eylül 1501'de başladı.
Michelangelo şiir de yazdı mı, Vittoria Colonna kimdi?
Evet. Michelangelo ömrü boyunca soneler ve madrigaller yazdı; Condivi kitabının sonunda bunları topladığını ve yayımlamayı umduğunu söyler. Sonelerinin önemli bir bölümü, şair ve Pescara markizi Vittoria Colonna'ya (1490–1547) yazılmıştır; ikisi Roma'da dinî konular üzerine uzun sohbetler etti ve Michelangelo onun için İsa'nın çilesini konu alan çizimler, bu arada bir Pietà yaptı. Pek çok şiir çizimlerin ya da faturaların arkasına karalanmıştır; bu yüzden şiirler, hem sanatçının iç dünyasına hem de çalışma düzenine açılan bir pencere sayılır.