Genel Bakış
Fransa, 1830'da Cezayir'i işgal ederek başlattığı "ikinci sömürge imparatorluğu"nu, Batı Afrika, Hindiçin (bugünkü Vietnam-Laos-Kamboçya) ve Karayipler'e kadar genişletti.
Kökenler ve Kuruluş
Fransa'nın "ikinci sömürge imparatorluğu" (ilk imparatorluk büyük ölçüde Kuzey Amerika'da 18. yüzyılda kaybedilmişti), 1830'da Kral X. Charles'ın iç siyasi zayıflığını gizlemek amacıyla giriştiği Cezayir seferiyle başladı. 19. yüzyıl sonunda "Afrika için Yarış" (Berlin Konferansı, 1884-85) sürecinde Fransa, Batı ve Orta Afrika'nın büyük bölümünü ilhak etti.
Yükseliş, Genişleme ve Dönüm Noktaları
"Uygarlaştırma misyonu" söylemiyle meşrulaştırılan sömürge yönetimi, Fransızca eğitim ve idare dilini yerel seçkinlere benimsetti; bu miras bugün "Frankofoni" adı verilen geniş bir kültürel-dilsel alanı oluşturuyor.
Savaşlar ve Askeri Çatışmalar
Cezayir'in 1830 işgali on yıllarca süren yerel direnişle (Emir Abdülkadir önderliğinde) karşılaştı; 1954-1962 Cezayir Bağımsızlık Savaşı, gerilla taktikleri ve ağır sivil kayıplarla Fransız kamuoyunu derinden sarstı ve sömürge sisteminin sonunu hazırladı.
Yönetim, Ekonomi ve Toplum
Sömürge yönetimi resmi olarak "asimilasyon" ilkesini benimsedi -teoride sömürge halkları Fransız kültürünü ve dilini benimseyerek tam vatandaşlık kazanabilirdi- ancak pratikte bu hak çok az kişiye tanındı ve ayrımcı bir çifte hukuk sistemi (indigénat) yerli nüfusun çoğunluğuna uygulandı. Sömürgelerden toplanan asker birlikleri (tirailleurs sénégalais gibi), her iki dünya savaşında da Fransa adına cephede savaştı.
Gündelik Yaşam
Sömürgelerde Fransız dilinde eğitim veren okullar küçük bir yerel seçkin sınıf yaratırken, halkın büyük çoğunluğu ayrımcı "indigénat" hukuku altında ikinci sınıf muamele gördü; Fransız kahve ve kakao ithalatı sömürge ekonomisinin günlük çarkını döndürüyordu.
Din ve İnanç
Katolik misyonerlik faaliyeti sömürge yönetimiyle yakın işbirliği içinde yürütüldü, ancak Fransa'nın kendi anavatanındaki laiklik (laïcité) ilkesi sömürgelerde tutarlı biçimde uygulanmadı; Kuzey Afrika ve Batı Afrika'da İslam, yönetimin dikkatle izlediği ama genellikle müdahale etmediği baskın din olarak kaldı.
Kültür, Sanat ve Bilim
Sömürgelerden gelen kahve, kakao ve pamuk gibi ürünler Fransız ekonomisini beslerken, Paris'teki sömürge sergileri ve mimarisi bu küresel varlığın izlerini taşıdı.
Önemli Hükümdarlar ve Liderler
- III. Napolyon1852–1870
İkinci sömürge imparatorluğunun agresif genişleme dönemine önderlik etti.
- Jules Ferry1880'ler (başbakan)
"Uygarlaştırma misyonu" söylemini sömürge politikasının resmi gerekçesi haline getirdi.
- Charles de Gaulle1958–1969
Cezayir Savaşı'nı sonlandırıp sömürgelerin çoğuna bağımsızlık sürecini yönetti.
Kilit Olaylar Kronolojisi
Fransa, Cezayir'i işgal etti.
Hindiçin'de (Vietnam-Kamboçya) sömürge hakimiyeti kuruldu.
Berlin Konferansı, Afrika'nın Avrupalı güçler arasında paylaşımını resmileştirdi.
Birinci Hindiçin Savaşı, Dien Bien Phu yenilgisiyle sonuçlandı.
Cezayir Bağımsızlık Savaşı, yüz binlerce ölümle sonuçlanan kanlı bir çatışmaya dönüştü.
"Afrika Yılı"nda çoğu Fransız Batı Afrika kolonisi bağımsızlığını kazandı.
Çöküş ve Son
II. Dünya Savaşı sonrası bağımsızlık hareketleri hızlandı: 1954-62 arasındaki kanlı Cezayir Bağımsızlık Savaşı ve 1954'teki Dien Bien Phu yenilgisi (Hindiçin), Fransız sömürge sisteminin çöküşünü hızlandırdı.
Bugüne Mirası
Frankofoni -Fransızca konuşan ülkeler topluluğu- bugün 300 milyona yakın insanı kapsayan, kültürel ve ekonomik bir ağ olarak varlığını sürdürüyor. Sömürge sonrası dönemde Fransa'nın eski Afrika kolonileriyle sürdürdüğü yakın (ve sıkça eleştirilen) ekonomik-askeri ilişkiler ağı "Françafrique" olarak adlandırılır ve günümüz Batı Afrika siyasetini hâlâ etkiliyor.