Genel Bakış
Afyon Savaşları, 1839-1842 ve 1856-1860 arasında iki ayrı savaştan oluşan; İngiltere'nin (ikincisinde Fransa'nın da katılımıyla) Çin'e karşı, temelde İngiliz tüccarların Çin'e afyon satma "hakkını" ve daha geniş ticari erişimi zorla dayattığı; Qing Hanedanlığı'nın (bkz. Qing Hanedanı) yenilgisiyle sonuçlanan ve Çin'in bir asra yakın sürecek yarı-sömürgeleşme döneminin başlangıcını oluşturan savaşlardır.
Afyon Ticaretinin Arka Planı
18. yüzyıl sonundan itibaren İngiliz Doğu Hindistan Şirketi, Hindistan'da yetiştirdiği afyonu Çin'e satarak, Çin'den ithal ettiği çay ve porselen için ödediği gümüşü geri kazanmaya çalışıyordu; bu ticaret, Çin'de milyonlarca insanı bağımlı hale getirerek ciddi bir sosyal ve ekonomik kriz yarattı.
I. Afyon Savaşı
1839'da Qing hükümetinin, Canton (Guangzhou) limanındaki İngiliz afyon stoklarını imha etmesi üzerine İngiltere savaş ilan etti; teknolojik olarak çok daha üstün İngiliz buharlı savaş gemileri ve modern topçusu karşısında Çin donanması ve kıyı savunması kısa sürede çöktü.
Nanking Antlaşması ve "Eşitsiz Antlaşmalar"
1842'de imzalanan Nanking Antlaşması, Hong Kong'u İngiltere'ye bıraktı, beş Çin limanını yabancı ticarete açtı ve İngiliz vatandaşlarına Çin yasalarından bağışık olma ("eksterritoryalite") hakkı tanıdı; bu, Çin tarih yazımında "eşitsiz antlaşmalar" olarak anılan ve yabancı güçlerin Çin üzerindeki artan nüfuzunu meşrulaştıran bir dizi antlaşmanın ilkiydi.
II. Afyon Savaşı
1856-1860 arasındaki ikinci savaşta İngiltere ve Fransa birlikte hareket ederek Pekin'e kadar ilerledi ve İmparatorluk Yazlık Sarayı'nı (Eski Yazlık Saray) yağmalayıp yaktı; bu olay, Çin'in modern tarihinde en acı sömürgecilik yaralarından biri olarak hâlâ hatırlanır. Savaş, daha fazla Çin limanının açılması ve afyon ticaretinin resmen yasallaştırılmasıyla sonuçlandı.
Tarihsel Önemi ve Miras
Afyon Savaşları, Çin'de "yüz yıllık aşağılanma" (bai nian guochi) olarak anılan dönemin başlangıç noktası kabul edilir; bu dönem, 1949'daki Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşuna kadar sürecek bir yabancı nüfuz ve iç karışıklık sürecini kapsar. Hong Kong'un 1997'de Çin'e geri verilmesi, bu tarihsel travmanın sembolik olarak kapanışı olarak Çin kamuoyunda büyük bir milli gurur kaynağı olmuştu.